همه کاربران ویندوز به دنبال فضای بیشتر روی درایو خود هستند؛ چه یک NVMe نسل ۵ چند ترابایتی داشته باشند و چه یک SSD ساتا ۵۰۰ گیگابایتی. وقتی خرید فضای بیشتر ممکن نیست، بهترین راه، سبک نگه داشتن همان درایو موجود است. مایکروسافت قابلیتی به نام Compact OS را در ویندوز تعبیه کرده که کمتر درباره آن صحبت می‌کند. این حالت فایل‌های سیستمی ویندوز را به صورت فشرده ذخیره می‌کند و سیستم‌عامل را مستقیماً از همان فایل‌ها اجرا می‌کند تا ردپای ویندوز روی درایو کاهش یابد.
Compact OS چیست و چگونه کار می‌کند؟
Compact OS یک ترفند پاک‌سازی یا روش پاک کردن حافظه پنهان (Cache) نیست که هر ماه اجرا شود؛ بلکه یک حالت (Mode) است که فایل‌های سیستمی ویندوز را فشرده نگه می‌دارد. مایکروسافت این قابلیت را برای دستگاه‌هایی با SSDهای کوچک طراحی کرده، اما هر کاربری با هر SSD می‌تواند از آن برای آزادسازی فضا استفاده کند.
پس از اعمال فشرده‌سازی با یک اسکریپت خط فرمان (Command Line)، ویندوز هر فایل را هنگام خواندن از حالت فشرده خارج می‌کند؛ بنابراین برنامه‌ها، بازی‌ها و سرویس‌ها دقیقاً مثل قبل کار می‌کنند. البته فشرده‌سازی و بازکردن فایل‌ها چرخه‌های پردازنده (CPU Cycles) مصرف می‌کند و به همین دلیل مایکروسافت آن را به صورت پیش‌فرض فعال نمی‌کند. روی پردازنده‌های مدرن و SSDهای NVMe سریع، این هزینه محسوس نیست.
نکته جالب‌تر اینکه همین ابزار فقط به ویندوز محدود نیست. Compact OS یکی از حالت‌های فرمان داخلی compact است و می‌توان همان فرمان را روی پوشه‌ای دلخواه مانند پوشه نصب یک بازی یا برنامه اجرا کرد.
فعال‌سازی حالت فشرده‌سازی در ویندوز ۱۱
برای شروع باید یک ترمینال با دسترسی مدیر (Elevated Terminal) باز کنید؛ یعنی PowerShell یا Command Prompt را با گزینه Run as administrator اجرا کنید. پیش از اجرای فرمان‌ها، بهتر است وضعیت فعلی سیستم را بررسی کنید:
compact /compactos:query
در آزمایش نویسنده روی دو دستگاه، این فرمان نشان داد سیستم در حالت Compact نیست، چون ویندوز تشخیص داده بود فشرده‌سازی سودمند نیست. این رفتار پیش‌فرض روی سیستم‌هایی است که فضای کافی دارند، اما می‌توان این تصمیم را نادیده گرفت.
پیشنهاد می‌شود فضای آزاد درایو C را قبل و بعد از کار بررسی کنید. برای این کار می‌توانید از فرمان زیر استفاده کنید:
Get-PSDrive -Name C
این فرمان وضعیت فضای آزاد و اشغال‌شده درایو C را نشان می‌دهد. سپس برای اعمال فشرده‌سازی، فرمان زیر را اجرا کنید:
compact /compactos:always
حالا فقط باید صبر کنید. نوار پیشرفتی نمایش داده نمی‌شود و پنجره مدتی روی عبارت «Compressing OS binaries» می‌ماند. در آزمایش روی لپ‌تاپ Legion 5 Pro، این فرآیند پنج دقیقه طول کشید و در پایان خلاصه‌ای شامل نسبت فشرده‌سازی و تعداد فایل‌های فشرده‌شده نمایش داد. با اجرای دوباره Get-PSDrive -Name C می‌توانید میزان فضای آزادشده را ببینید.
در دو بار آزمایش، Compact OS به‌تنهایی حدود ۷ گیگابایت روی لپ‌تاپ و ۵ گیگابایت روی دسکتاپ آزاد کرد. اما می‌توان جلوتر رفت و همین روش، حدود ۳۸ گیگابایت فضا را بازگرداند.
بازپس‌گیری ۳۸ گیگابایت با فشرده‌سازی پوشه‌ها
Compact OS فقط فایل‌های خود ویندوز را دست‌کاری می‌کند. پس از آن، نویسنده همان فرمان compact را روی پوشه Users در لپ‌تاپ اجرا کرد:
compact /c /s:C:\\Users /exe:lzx /i
در این فرمان، LZX قوی‌ترین الگوریتم فشرده‌سازی موجود است، گزینه /s آن را روی همه فایل‌های پوشه اعمال می‌کند و /i باعث می‌شود فرآیند در صورت برخورد با فایل‌های غیرقابل‌تغییر متوقف نشود. این روش بسیار کندتر از Compact OS است و با هزاران فایل، حدود ۳۰ دقیقه طول کشید.
در پایان، خلاصه نشان داد ۴۶۰٬۰۰۰ فایل بررسی شده و ۱۹۰ گیگابایت داده به ۱۵۸ گیگابایت رسیده است؛ یعنی حدود ۳۱.۵ گیگابایت صرفه‌جویی. با احتساب ۷ گیگابایتی که Compact OS آزاد کرده بود، در مجموع ۳۸ گیگابایت فضای آزاد بیشتر در اختیار لپ‌تاپ قرار گرفت.
البته این روش همیشه جواب نمی‌دهد. نویسنده آن را روی پوشه Xbox Games هم آزمایش کرد، اما تقریباً فضایی آزاد نشد. دلیل احتمالی این است که بازی‌ها دارایی‌های خود را داخل آرشیوهای از قبل فشرده‌شده قرار می‌دهند.
معایب و روش برگرداندن تغییرات
دو پرسش اصلی درباره این روش وجود دارد: آیا هزینه‌ای دارد و آیا قابل بازگشت است؟ پاسخ هر دو بله است. هر فایل فشرده برای باز شدن به چرخه‌های پردازنده نیاز دارد و به همین دلیل در بیشتر سیستم‌ها به صورت پیش‌فرض خاموش است. روی پردازنده‌ای مانند Ryzen 7000 و SSD NVMe نسل ۴، این تأثیر محسوس نیست.
برای برگرداندن Compact OS می‌توانید فرمان زیر را اجرا کنید:
compact /compactos:never
و برای پوشه‌ای که خودتان فشرده کرده‌اید:
compact /u /s:C:\\[FOLDER NAME] /exe /i
اگر با محدودیت فضا روی یک دستگاه روبه‌رو هستید، امتحان کردن این روش ارزش دارد. چون نیازی به حذف هیچ داده‌ای نیست و می‌توان بخش قابل‌توجهی از فضای ذخیره‌سازی را آزاد کرد.