اگر تاکنون تلاش کرده‌اید بفهمید چه فایل‌هایی فضای درایو شما را اشغال کرده‌اند، به‌خوبی می‌دانید که این کار فرایندی سریع نیست. روش پیش‌فرض ویندوز برای اسکن درایو به‌شدت کند است و اغلب چند دقیقه زمان می‌برد تا نقشه‌ای از درایوی با صدها هزار فایل مجزا ترسیم شود. ابزارهایی مانند WinDirStat نیز همین روش کند را برای پیمایش درایوهای ذخیره‌سازی به کار می‌گیرند.
در مقابل، ابزارهایی مثل WizTree با تکیه بر روشی جایگزین برای اسکن درایو، همین کار را در بازه‌ای میان یک تا سه ثانیه به پایان می‌رسانند. حتی درایوهای حالت جامد (SSD) دو ترابایتی کاملاً پرشده با میلیون‌ها فایل نیز معمولاً در کمتر از ده ثانیه نقشه‌برداری می‌شوند. اگر درایوی نسبتاً خالی مانند درایو یک ترابایتی نگارنده داشته باشید، این فرایند تقریباً آنی به پایان می‌رسد. پس از استفاده از WizTree یا ابزارهای مشابه، هرگز به روش پیشین ویندوز بازنخواهید گشت.
چرا ویندوز برای اسکن درایو بیش از حد کند عمل می‌کند؟
دلیل کندی اسکن درایو در ویندوز، روشی است که این سیستم‌عامل به کار می‌گیرد. هنگامی که از ابزاری مانند WinDirStat استفاده می‌کنید، این برنامه از رابط برنامه‌نویسی کاربردی فایل‌سیستم ویندوز (Windows File System API) بهره می‌برد؛ یعنی از سیستم‌عامل می‌خواهد هر بار تنها یک پوشه را پیمایش کند. این موضوع هنگام مرور عادی یک پوشه واحد مسئله مهمی نیست، اما زمانی که قصد نقشه‌برداری از کل یک درایو را داشته باشید، به عملیاتی بسیار سنگین تبدیل می‌شود.
حتی اگر درایو حالت جامد پرسرعتی داشته باشید، سرعت خواندن تفاوتی ایجاد نمی‌کند؛ زیرا گلوگاه اصلی، شمار بالای فایل‌های مجزاست. زمان اسکن یک درایو به‌طور مستقیم با تعداد فایل‌ها و پوشه‌های موجود در آن مقیاس می‌گیرد و روش پیش‌فرض مبتنی بر رابط برنامه‌نویسی کاربردی می‌تواند چندین دقیقه طول بکشد. انتظار چنین مدت زمانی فقط برای دیدن اینکه چه چیزی بیشترین فضای درایو را اشغال کرده، می‌تواند آزاردهنده باشد.
ترفند ویژه WizTree برای دور زدن روش متداول
WizTree با استفاده از پایگاه داده‌ای که هر درایو قالب‌بندی‌شده با NTFS از پیش نگهداری می‌کند، اسکن کند درایو را به‌طور کامل دور می‌زند. تقریباً همه درایوهای ذخیره‌سازی اصلی و ثانویه در ویندوز با قالب NTFS قالب‌بندی شده‌اند، یعنی جدول فایل اصلی (Master File Table یا MFT) دارند. این جدول، دفترچه‌ای درونی از تمام فایل‌های موجود در یک درایو است که نام، اندازه، موقعیت فیزیکی و برچسب زمانی هر فایل را ثبت می‌کند. جدول فایل اصلی همگام با تغییراتی که در فایل‌ها و پوشه‌های درایو ایجاد می‌کنید، به‌روزرسانی می‌شود.
هنگامی که یک درایو مشخص را در WizTree انتخاب می‌کنید، این برنامه تنها باید همین جدول درونی را بخواند و نتایج را در قالبی بصری ارائه دهد. این فرایند در بیشتر موارد فقط یک یا دو ثانیه زمان می‌برد. ممکن است لازم باشد WizTree را با دسترسی‌های مدیریتی (Admin Privileges) اجرا کنید، اما همین کار به شما کمک می‌کند از اسکن بسیار کندی که ویندوز در غیر این صورت به کار می‌گیرد، عبور کنید.
با مراجعه به جدول فایل اصلی روی درایو، زمان اسکن WizTree دیگر به اندازه درایو و تعداد فایل‌های موجود در آن وابسته نیست و تنها به سرعت خواندن مستقیم این جدول از روی درایو بستگی دارد. حتی با میلیون‌ها فایل روی درایو حالت جامد، WizTree معمولاً تنها دو تا سه ثانیه برای تکمیل اسکن نیاز دارد.
WizTree تنها ابزار اسکن سریع درایو نیست
هر ابزاری که جدول فایل اصلی را از روی درایو شما بخواند، می‌تواند نتایجی مشابه WizTree ارائه دهد. این برنامه امروز شناخته‌شده‌ترین گزینه است، اما می‌توانید از TreeSize نیز استفاده کنید؛ یک ابزار رایگان تحلیل دیسک که تفکیک فضای درایو را در قالبی آشنا، از جمله نمای نمودار دایره‌ای، نمایش می‌دهد. رابط کاربری آن ممکن است سلیقه همه کاربران را برآورده نکند، اما برای برخی کاربران گزینه مناسبی است.
گزینه جایگزین دیگر SquirrelDisk است که به‌جای تجزیه و تحلیل مستقیم جدول فایل اصلی، از یک موتور چندرشته‌ای (Multithreaded) نوشته‌شده با زبان راست (Rust) بهره می‌برد. این یعنی به دسترسی مدیریتی نیاز ندارد، اما بخشی از کارایی را از دست می‌دهد. انصافاً اسکن درایو C در این ابزار حدود هفت ثانیه طول کشید که همچنان سرعت قابل‌قبولی است. WizTree همان اسکن را در ۰.۹ ثانیه به پایان رساند، اما اختلاف شش ثانیه‌ای مسئله چندان بزرگی نیست. علاوه بر این، SquirrelDisk از رابط کاربری چشمگیر و قابل شخصی‌سازی بهره می‌برد که بسیاری از کاربران ممکن است آن را ترجیح دهند.
WizTree؛ ابزاری که باید مدت‌ها پیش از آن استفاده می‌کردید
پس از سال‌ها هدر دادن زمان با اسکن‌های طاقت‌فرسای درایو، WizTree مانند یک جادو به نظر می‌رسد. سرعت اسکن تقریباً آنی آن با هیچ ابزار دیگری قابل مقایسه نیست. از آنجا که این برنامه هر فایل را به‌صورت تک‌به‌تک ردیابی نمی‌کند و به‌جای آن از جدول فایل اصلی بهره می‌گیرد، تقریباً از هر ابزار دیگری در این زمینه پیشی می‌گیرد. WizTree یکی از سودمندترین ابزارها برای یافتن فایل‌های بی‌استفاده روی درایو و بازگرداندن فضای ذخیره‌سازی است.