کاربران ویندوز ۱۱ اغلب بدون آنکه متوجه شوند، بخش قابل‌توجهی از فضای درایو خود را از دست می‌دهند. تجربه‌ای که یکی از نویسندگان رسانه XDA Developers با لپ‌تاپ ۵۱۲ گیگابایتی خود داشت، نمونه‌ای روشن از این مشکل است؛ دستگاهی که به‌دلیل نصب و آزمایش مداوم نرم‌افزارها، در مدت کوتاهی با هشدار کمبود فضا روبه‌رو شد. در چنین شرایطی، اپلیکیشن رایگان و کم‌حجمی به نام WizTree توانست تصویری دقیق از آنچه در حال بلعیدن فضای ذخیره‌سازی بود، ارائه کند.
چرا درایوها این‌قدر سریع پر می‌شوند؟
یک درایو ۵۱۲ گیگابایتی برای استفاده‌های معمول کافی به نظر می‌رسد، اما در عمل می‌تواند طی چند ماه پر شود. نصب برنامه‌های سنگین مانند مایکروسافت آفیس و فتوشاپ، مرورگرهای وب، ماشین‌های مجازی (Virtual Machine) و دانلود سیستم‌عامل‌ها از جمله عوامل اصلی مصرف فضا هستند. هر فایل ایمیج دیسک (ISO) به‌تنهایی دست‌کم ۲ گیگابایت فضا می‌گیرد و افزودن دیسک‌های سخت مجازی (Virtual Hard Drive) به این مجموعه، سرعت پر شدن درایو را چند برابر می‌کند.
پاک‌سازی دستی این فایل‌ها نیز معمولاً با اتکا به حافظه کاربر انجام می‌شود و به همین دلیل، همواره بخشی از فایل‌های حجیم از قلم می‌افتد.
WizTree چگونه عمل می‌کند؟
WizTree یک ابزار بسیار سبک برای ویندوز است که حجم فایل نصب آن تنها کمی بیش از ۵ مگابایت است؛ ویژگی‌ای که برای سیستمی با فضای محدود بسیار ارزشمند محسوب می‌شود. این برنامه سال‌هاست در دسترس کاربران قرار دارد و همچنان کارآمدی خود را حفظ کرده است.
نحوه استفاده از آن بسیار ساده است:
- برنامه را اجرا کنید.
- درایو موردنظر را انتخاب کنید.
- فرایند اسکن (Scan) را آغاز کنید.
در عرض چند ثانیه، تمام فایل‌ها — یا دست‌کم فایل‌های با حجم قابل‌توجه — به‌صورت مربع‌هایی نمایش داده می‌شوند. هرچه مربع بزرگ‌تر باشد، حجم فایل بیشتر است و کاربر می‌تواند محل ذخیره‌سازی فایل‌ها و سهم آن‌ها در حجم کل پوشه را نیز مشاهده کند.
۲۰۰ گیگابایت فایل ناخواسته در یک اسکن
در این تجربه، بیشترین حجم مصرفی مانند بسیاری از کاربران در پوشه کاربر (User Folder) قرار داشت. نزدیک به ۲۰۰ گیگابایت از فضای درایو به فایل‌های مرتبط با ماشین‌های مجازی و سیستم‌عامل‌ها اختصاص یافته بود؛ از جمله فایل‌های ماشین مجازی VirtualBox و VMware، چندین فایل ISO از نسخه‌های مختلف ویندوز و چند گیگابایت دیگر که زیرسیستم ویندوز برای لینوکس (Windows Subsystem for Linux) اشغال کرده بود. در برخی موارد، یک فایل دو بار روی دیسک وجود داشت؛ یک‌بار به‌صورت آرشیو فشرده و یک‌بار به‌صورت فایل بازشده و آماده استفاده.
با احتساب حدود ۳۰ گیگابایتی که خود ویندوز اشغال می‌کند، به‌راحتی می‌توان فهمید چرا یک درایو ۵۱۲ گیگابایتی تا این حد پر شده است. نکته جالب‌تر آنکه همه این فایل‌ها تقصیر کاربر نبود؛ در این سیستم یک فایل هایبرنیشن (Hibernation File) با حجم ۶.۳ گیگابایت وجود داشت، در حالی که قابلیت هایبرنیشن روی آن دستگاه غیرفعال بود.
قابلیتی که باید در ویندوز ۱۱ تعبیه می‌شد
WizTree از حدود سال ۲۰۱۲ در دسترس بوده و به‌نظر می‌رسد ساختار آن تا حد زیادی بر پایه WinDirStat، یک برنامه متن‌باز (Open Source) با مجموعه قابلیت‌های مشابه و طراحی بسیار نزدیک، بنا شده است. جدا از نام، بارزترین تفاوت ظاهری این دو، عرضه نسخه‌ای برای مک‌اواس (macOS) از سوی WizTree در مدت اخیر است.
اما این پرسش مطرح می‌شود که چرا چنین قابلیتی هنوز به‌صورت بومی در ویندوز ۱۱ وجود ندارد. ابزاری از این دست برای شناسایی فایل‌های قابل حذف و آزادسازی فضایی که کاربر حتی از اشغال آن بی‌خبر است، فوق‌العاده مفید است. دست‌کم انتظار می‌رود ویندوز سازوکاری داشته باشد که وجود یک فایل هایبرنیشن حجیم را — حتی زمانی که این قابلیت غیرفعال است — به کاربر اطلاع دهد.
البته پر کردن خلأهای باقی‌مانده از سوی مایکروسافت توسط اپلیکیشن‌های رایگان، پدیده تازه‌ای نیست؛ اما WizTree حدود ۱۴ سال و WinDirStat نزدیک به ۲۳ سال قدمت دارند و مایکروسافت زمان کافی برای توسعه قابلیتی مشابه در اختیار داشته است.
جمع‌بندی
اگر به‌طور مکرر با کمبود فضای ذخیره‌سازی مواجه می‌شوید یا نگران چنین وضعیتی هستید، WizTree گزینه‌ای آسان برای توصیه شدن است. این ابزار به کاربران کمک می‌کند ماشین‌های مجازی غیرضروری و فایل‌های ISO باقی‌مانده را که در غیر این صورت یافتنشان زمان بسیار بیشتری می‌طلبید، شناسایی و حذف کنند.