تجربه یک ماه استفاده از نرم‌افزارهای رایگان؛ ۵ اپلیکیشنی که ارزش نگه‌داشتن دارند

امروزه تقریباً هر اپلیکیشن کاربردی با یک اشتراک ماهانه همراه است. پرداخت چند دلار در ماه به‌تنهایی رقم بزرگی به نظر نمی‌رسد، اما با انباشته شدن این هزینه‌ها، صورت‌حساب نهایی به‌سرعت از کنترل خارج می‌شود. همین موضوع بهانه‌ای شد تا یک کاربر به مدت یک ماه کامل، تا حد امکان از نرم‌افزارهای پولی فاصله بگیرد و تنها بر گزینه‌های رایگان برای انجام کارهای روزمره و شخصی تکیه کند.

بیشتر برنامه‌هایی که در این آزمایش بررسی شدند، نتوانستند نظر او را جلب کنند؛ اما پنج اپلیکیشن آن‌قدر کارآمد بودند که حتی پس از پایان این دوره یک‌ماهه نیز روی سیستم او باقی ماندند.

Obsidian؛ یادداشت‌هایی که کاملاً در اختیار کاربر هستند

Obsidian یکی از ساده‌ترین انتخاب‌ها برای ماندن بود. این برنامه خدمات پولی نیز ارائه می‌دهد، اما برای روند کاری این کاربر ضروری نیست. یادداشت‌ها به‌صورت محلی و در قالب فایل‌های مارک‌داون (Markdown) ذخیره می‌شوند؛ بنابراین می‌توان پوشه یادداشت‌ها (Vault) را داخل سرویس ذخیره‌سازی ابری دلخواه قرار داد و همه‌چیز را میان دستگاه‌های مختلف همگام‌سازی کرد. در این تجربه از گوگل درایو استفاده شده است.

بزرگ‌ترین دغدغه پیشین درباره Obsidian، تجربه کاربری نسخه موبایل آن بود؛ نسخه دسکتاپ همواره عالی بوده، اما اپلیکیشن‌های اندروید و iOS به‌اندازه رقبا صیقل‌خورده به نظر نمی‌رسیدند. این وضعیت با بازطراحی اخیر تغییر کرده و رابط کاربری با نوار پایینی شناور (Floating Bottom Bar) مدرن‌سازی شده است.

مارک‌داون کنترل کامل روی یادداشت‌ها می‌دهد و افزونه‌های انجمن (Community Plugins) امکان گسترش بی‌پایان آن را فراهم می‌کنند. از جمله قابلیت‌های کلیدی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• نمایش ارتباط میان یادداشت‌ها با نمای گراف (Graph View)
• طوفان فکری در فضای Canvas
• ساخت پایگاه داده با قابلیت Bases
• مدیریت وظایف و شخصی‌سازی تقریباً تمام بخش‌های برنامه

این برنامه به‌صورت پیش‌فرض رایگان است و سرویس همگام‌سازی Obsidian Sync ماهانه ۴ دلار هزینه دارد.

Flow Launcher؛ پیمایش سریع‌تر در ویندوز

منوی شروع (Start Menu) ویندوز همواره برای این کاربر ساده و محدود به نظر می‌رسید؛ اجرای یک برنامه یا جست‌وجو در چند تنظیمات را به‌خوبی انجام می‌دهد، اما برای کارهای خاص‌تر کند است. Flow Launcher این مشکل را تقریباً بلافاصله برطرف کرد.

اکنون از آن به‌عنوان روش اصلی جابه‌جایی در ویندوز استفاده می‌شود. یک میان‌بر صفحه‌کلید (Keyboard Shortcut) نوار جست‌وجو را فراخوانی می‌کند و از همان‌جا می‌توان برنامه‌ها را اجرا کرد، فایل‌ها را یافت، محاسبات سریع انجام داد و حتی جست‌وجوی وب را بدون لمس منوی شروع به انجام رساند. این ابزار به Spotlight در مک‌اواس شباهت دارد، اما فضای بسیار بیشتری برای شخصی‌سازی در اختیار کاربر می‌گذارد. Flow Launcher یک جایگزین متن‌باز (Open Source) برای منوی شروع ویندوز است.

OnlyOffice؛ مجموعه اداری رایگانی که غافلگیر می‌کند

OnlyOffice یکی از بزرگ‌ترین غافلگیری‌های این آزمایش بود؛ انتظار می‌رفت کاربر خیلی زود دلتنگ مایکروسافت آفیس شود، اما سازگاری با آن بسیار سریع‌تر از تصور پیش رفت. رابط کاربری آشناست و چیدمان آن برای کسی که سال‌ها با Word، Excel و PowerPoint کار کرده، منطقی به نظر می‌رسد.

مهم‌ترین مزیت، سازگاری اسناد است؛ OnlyOffice اسناد موجود را به‌خوبی مدیریت می‌کند و نیازی نیست کاربر مدام نگران جابه‌جا شدن یا خراب شدن قالب‌بندی باشد. این مجموعه ابزارهای روزمره را نیز پوشش می‌دهد:

• قالب‌بندی متن و درج نظرات (Comments)
• ردیابی تغییرات (Track Changes)
• جدول‌ها و صفحات گسترده (Spreadsheets)
• ارائه‌ها (Presentations) و قالب‌های آماده (Templates)

مایکروسافت آفیس همچنان در مجموع قدرتمندتر است، به‌ویژه در گردش‌کارهای پیشرفته Excel و PowerPoint؛ اما برای کارهای نوشتاری روزمره، OnlyOffice از عهده کار برمی‌آید.

PDFGear؛ ویرایش PDF بدون هزینه‌های سنگین

نرم‌افزارهای PDF از آن دسته مقوله‌هایی هستند که کاربر همیشه انتظار دارد قابلیت‌های مفیدشان پشت یک اشتراک قفل شده باشد. PDFGear استثنایی خوشایند بود. استفاده از آن با کارهای ساده آغاز شد، اما به‌سرعت به ابزار پیش‌فرض PDF تبدیل شد، چون بسیار فراتر از نمایش ساده عمل می‌کند.

امکان ویرایش متن، افزودن یا حذف صفحات، ادغام (Merge) فایل‌های PDF، تفکیک (Split) اسناد، افزودن امضای دیجیتال و بازچینش صفحات بدون برخورد مداوم با دیوار پرداخت وجود دارد. این مجموعه تقریباً همه نیازهای مربوط به فاکتورها، قراردادها و منابع مقالات را پوشش می‌دهد. رابط کاربری نیز به‌قدری تمیز است که کاربر به‌ندرت باید برای یافتن ابزار موردنیاز جست‌وجو کند.

Affinity؛ طراحی حرفه‌ای بدون اشتراک ماهانه

Affinity به‌سادگی در این فهرست جای گرفت، زیرا ارزش پیشنهادی آن تقریباً بی‌رقیب شده است. شرکت Canva در سال ۲۰۲۴ Affinity را خریداری کرد و از آن زمان گام‌های بلندتری برداشته و نسخه جدید Affinity را کاملاً رایگان کرده است.

هرچند نیاز به ابزارهای طراحی حرفه‌ای در تمام ساعات روز وجود ندارد، اما کار با تصاویر، گرافیک‌ها، تصاویر بندانگشتی (Thumbnails) و دیگر دارایی‌های بصری به‌طور منظم انجام می‌شود. Affinity کنترل‌های دقیق ویرایش و طراحی را فراهم می‌کند که در ویرایشگرهای تصویر ساده یافت نمی‌شود؛ از جمله:

• کار با لایه‌ها (Layers) و ماسک‌ها (Masks)
• انتخاب‌ها (Selections) و تایپوگرافی (Typography)
• پشتیبانی از تصاویر خام (RAW)

برخی قابلیت‌های هوش مصنوعی پیشرفته همچنان به پلن‌های پولی Canva وابسته است، اما تجربه اصلی رایگان باقی می‌ماند.

نرم‌افزارهای رایگانی که پیشنهاد می‌شوند

این یک ماه یادآور شد که «رایگان» به‌طور خودکار به معنای «ارزش نگه‌داشتن» نیست. گزینه‌های شناخته‌شده بسیاری مانند Joplin، Bitwarden، LibreOffice و GIMP نیز آزمایش شدند، اما به‌اندازه کافی با روند کاری این کاربر هماهنگ نشدند؛ برخی قدیمی به نظر می‌رسیدند، برخی سازش‌های زیادی می‌طلبیدند و بعضی دلیل قوی‌ای برای تغییر ابزار پیشین ارائه نمی‌کردند.

در مقابل، Obsidian، Flow Launcher، OnlyOffice، PDFGear و Affinity هر یک مسئله‌ای واقعی را حل کردند، بدون آنکه مدام یادآوری کنند کاربر در حال استفاده از یک جایگزین رایگان است؛ به همین دلیل حتی پس از فروکش کردن جذابیت اولیه این آزمایش نیز همچنان به سراغشان می‌رود.