پس از آنکه استارتاپ آرت‌کرافت (ArtCraft) اعلام کرد قصد دارد هفت اپلیکیشن برتر مجموعه ادوبی کریتیو کلود (Adobe Creative Cloud) را با کمک هوش مصنوعی و به‌صورت رایگان، متن‌باز و با رویکرد اتاق تمیز (Clean-Room) بازسازی کند، مشخص شد دامنه این پروژه‌ها بسیار گسترده‌تر از نرم‌افزارهای گرافیکی است. این شرکت هم‌اکنون پروژه‌های مشابهی را نیز برای جایگزینی مایکروسافت ورد (Microsoft Word)، اکسل (Excel) و پاورپوینت (PowerPoint) در دست اجرا دارد.
سه پروژه تازه برای تقابل با مجموعه آفیس
این اپلیکیشن‌ها که به‌ترتیب WordCraft، GridCraft و DeckCraft نام گرفته‌اند، در مقایسه با پروژه‌های الهام‌گرفته از ادوبی مراحل توسعه کم‌تری را طی کرده‌اند. همچنین به نظر می‌رسد آرت‌کرافت و آنچه احتمالاً تنها کارمند آن، براندون توماس (Brandon Thomas)، محسوب می‌شود، لینک‌های دانلود را از وب‌سایت خود حذف کرده‌اند. با این حال، جزئیات بیشتر درباره هر یک از این برنامه‌ها و حتی ساخت نسخه‌های ویندوز، مک و لینوکس آن‌ها برای کاربران فنی، از طریق مخازن گیت‌هاب (GitHub) این شرکت قابل دسترسی است.
WordCraft؛ بازسازی ورد با زبان راست
WordCraft به‌عنوان «یک بازپیاده‌سازی متن‌باز و اتاق تمیز از مایکروسافت ورد که کاملاً با زبان راست (Rust) بازنویسی شده است» معرفی می‌شود. این برنامه قادر به خواندن و نوشتن فایل‌های DOCX است و همان رابط‌های آشنای ورد را در اختیار کاربر قرار می‌دهد؛ از جمله:
- ریبون (Ribbon) و نوار ابزار فرمان‌ها
- استایل‌ها (Styles)
- جدول‌ها (Tables)
- ردیابی تغییرات (Track Changes)
- منابع و ارجاعات (References)
- ادغام نامه‌ها (Mail Merge)
به ادعای آرت‌کرافت، نسخه فعلی این اپلیکیشن از نظر فرمان‌های مبتنی بر ریبون حدود ۸۷ درصد کامل است و در مجموع حدود ۶۲ درصد از «برابری واقعی قابلیت‌ها» را پوشش می‌دهد.
GridCraft؛ اکسل متن‌باز در مرحله پیش‌آلفا
GridCraft نیز «یک بازپیاده‌سازی متن‌باز و اتاق تمیز از مایکروسافت اکسل است که با زبان راست بازنویسی شده». این پروژه در مرحله پیش‌آلفا (Pre-Alpha) قرار دارد، اما به گفته سازندگان با سرعت بالایی در حال پیشرفت است. بر اساس اعلام آرت‌کرافت، این برنامه حدود ۸۹ درصد از فرمان‌های ریبون اکسل و نزدیک به ۹۳ درصد از توابع کاربرگ (Worksheet Functions) آن را پوشش می‌دهد.
DeckCraft؛ پاورپوینت در مراحل ابتدایی توسعه
DeckCraft همان‌طور که از نامش پیداست، «بازپیاده‌سازی متن‌باز و اتاق تمیز مایکروسافت پاورپوینت با بازنویسی کامل در زبان راست» توصیف شده است. این پروژه در مراحل ابتدایی توسعه به سر می‌برد و نسخه کنونی آن حدود ۷۹ درصد از قابلیت‌های پاورپوینت را پوشش می‌دهد و ۸۰ درصد مسیر رسیدن به نخستین نسخه آلفا را طی کرده است.
رویکرد اتاق تمیز و نقش هوش مصنوعی
نکته قابل توجه در هر سه پروژه، استفاده از روش توسعه اتاق تمیز (Clean-Room) است؛ رویکردی که در آن تیم توسعه‌دهنده بدون دسترسی به کد منبع اصلی، رفتار و قابلیت‌های نرم‌افزار را از صفر بازسازی می‌کند تا از نظر حقوقی و مالکیت فکری در محدوده امن باقی بماند. آرت‌کرافت برای تسریع این فرایند از مدل هوش مصنوعی کلود (Claude) شرکت آنتروپیک بهره می‌گیرد و زبان راست را به‌دلیل کارایی و امنیت حافظه، به‌عنوان بستر اصلی توسعه انتخاب کرده است.
با وجود آنکه این پروژه‌ها هنوز فاصله زیادی تا رسیدن به بلوغ کامل نرم‌افزارهای مایکروسافت آفیس دارند، اما نشان‌دهنده موج تازه‌ای از تلاش‌های متن‌باز برای ارائه جایگزین‌های رایگان و چندسکویی در حوزه نرم‌افزارهای بهره‌وری اداری است.