در دو سال گذشته تقریباً همه اپلیکیشن‌های یادداشت‌برداری به‌سراغ هوش مصنوعی رفته‌اند، اما نتیجه در بیشتر آن‌ها یکسان است: یک جعبه گفت‌وگو (Chat Box) که تنها می‌تواند محتوای در دست نگارش شما را خلاصه کند و بس. اپلیکیشن‌هایی هم که قابلیت‌های هوش مصنوعی جامع‌تری ارائه می‌دهند، معمولاً یادداشت‌های شما را در پایگاه‌داده ابری خود نگه می‌دارند؛ رویکردی که برای کاربران Obsidian که دقیقاً به‌دنبال محلی ماندن داده‌ها هستند، چندان پذیرفتنی نیست.
در ژوئن امسال ویرایشگری متن‌باز به نام OpenKnowledge معرفی شد که بر این ایده بنا شده است: ابزارهای هوش مصنوعی که همین حالا هزینه اشتراک آن‌ها را می‌پردازید، باید بتوانند مستقیماً و به‌صورت محلی داخل یادداشت‌های شما کار کنند.
OpenKnowledge دقیقاً چیست؟
OpenKnowledge محصول شرکت Inkeep، یک شرکت فعال در حوزه عامل‌های هوش مصنوعی (AI Agent)، است؛ ویرایشگری رایگان و متن‌باز برای فایلهای مارک‌داون (Markdown) که برای همکاری هم‌زمان شما و ابزارهای هوش مصنوعی روی یک سند واحد طراحی شده است. این برنامه را می‌توانید به هر پوشه‌ای روی درایو خود متصل کنید؛ به همین دلیل نخستین آزمون، اتصال آن به مخزن (Vault) شخصی Obsidian بود. همه‌چیز دقیقاً همان‌طور که رها شده بود نمایش داده شد، حتی فایلهای غیرمارک‌داون، و پیوندهای میان آن‌ها نیز دست‌نخورده باقی ماندند.
در پس این فایل‌ها هیچ پایگاه‌داده‌ای وجود ندارد. یادداشت‌ها فایلهای ساده .md در یک پوشه معمولی هستند، درست مانند یک مخزن Obsidian؛ به همین دلیل هم هنگام جست‌وجو برای یافتن دکمه خروجی گرفتن (Export)، چنین گزینه‌ای پیدا نمی‌شود، چون هر یادداشتی که در OpenKnowledge ساخته می‌شود به‌طور خودکار در پوشه انتخابی شما قرار می‌گیرد. تنظیمات خود برنامه در پوشه مخفی .ok ذخیره می‌شود و پوشه تنظیمات Obsidian نادیده گرفته می‌شود؛ مستندات نیز تصریح می‌کنند که این ابزار یادداشت‌های شما را جابه‌جا یا تغییرنام نمی‌دهد.
OpenKnowledge تحت پروانه GPL رایگان است و نسخه‌های دسکتاپ آن برای ویندوز، مک و لینوکس عرضه شده است. انتظار می‌رفت بخش هوش مصنوعی هزینه‌ای روی دست کاربر بگذارد، اما برنامه نسخه‌های نصب‌شده Claude، Codex و OpenCode را روی سیستم شناسایی و از همان‌ها استفاده کرد؛ بنابراین هر هزینه‌ای که پرداخت می‌شود، از اشتراک‌هایی است که کاربر به‌هرحال تهیه کرده است.
ویرایشگری کامل با ظاهری مدرن
تجربه ویرایش در این برنامه کمی به Google Docs و Notion نزدیک‌تر از پیش‌نمایش زنده (Live Preview) در Obsidian است. قالب‌بندی هنگام تایپ رندر می‌شود، اما کلیدی برای جابه‌جایی میان حالت نمایش‌داده‌شده و مارک‌داون خام وجود دارد که بدون از دست دادن محل نشانگر انجام می‌شود.
- فرمان اسلش (Slash Command) همه گزینه‌های معمول مانند سرتیترها، جدول‌ها و بلوک‌های کد را در اختیار می‌گذارد.
- پشتیبانی از جاسازی HTML (HTML Embed) نیز فراهم است.
- برچسب‌ها و تاریخ‌ها در قالب فیلدهای ساده نمایش داده می‌شوند، بنابراین بخش YAML ابتدای فایل به‌طور کامل از مخزن Obsidian منتقل می‌شود.
- هر پوشه می‌تواند قالب‌های اختصاصی خود را نگه دارد تا یادداشت‌های تازه در آن پوشه از پیش پر شوند.
- برای هر یادداشت نیز خط زمانی (Timeline) نسخه‌های قدیمی‌تر ساخته می‌شود.
مخزن آزمایشی به‌طور کامل و یکپارچه منتقل شد، از جمله پیوندهای ویکی (Wikilink). تنها چیزی که منتقل نمی‌شود، موارد وابسته به افزونه‌هایی (Plugin) است که در Obsidian تنظیم کرده‌اید.
هوش مصنوعی در کجای این اپلیکیشن قرار می‌گیرد؟
هنگام ساخت یک پروژه جدید، کادری برای اتصال آن به ابزارهای هوش مصنوعی در نظر گرفته شده است. این بخش روی رایانه شخصی، نسخه‌های نصب‌شده Claude، Codex و OpenCode را شناسایی می‌کند و برای هر ابزار یک اتصال و یک فایل دستورالعمل (Instruction File) نصب می‌کند.
عامل‌های هوش مصنوعی داخل یک پنل گفت‌وگو اجرا می‌شوند. یک ترمینال داخلی نیز نسخه‌های خط فرمان (CLI) را مدیریت می‌کند، یا می‌توان کار را به Claude Desktop و ChatGPT Desktop سپرد. سپس تنها کار باقی‌مانده، نوشتن درخواست (Prompt) برای هوش مصنوعی است.
در نخستین آزمون، ساخت یک پایگاه دانش (Knowledge Base) برای پژوهش درباره رقبا در دستور کار قرار گرفت. عامل هوش مصنوعی ابتدا ساختار پوشه‌ها را می‌سازد و در هر پوشه یک قالب قرار می‌دهد، سپس صفحه‌ای کلی با نمودار نحوه اتصال بخش‌ها به یکدیگر می‌نویسد. هر پوشه نیز توضیح کوتاهی از محتوای خود دریافت می‌کند که عمدتاً برای درک بهتر خود هوش مصنوعی نوشته شده است.
این عامل برای پر کردن جدول‌های خالی، از خود چیزی نمی‌سازد. OpenKnowledge می‌خواهد هر ادعا به منبعی بازگردد که داخل پایگاه دانش ذخیره شده است، بنابراین هیچ مطلبی از حافظه خود مدل گرفته نمی‌شود. افزودن منبع نیز تنها با چسباندن پیوند و درخواست پردازش آن انجام می‌شود؛ سپس صفحه به‌طور کامل همراه با نشانی اینترنتی و تاریخ دریافت ذخیره می‌شود.
از این نقطه به بعد، برنامه از ایده ویکی مدل زبانی (LLM Wiki) آندری کارپاتی پیروی می‌کند: عامل، یادداشت‌های پژوهشی می‌نویسد که به منابع ذخیره‌شده ارجاع می‌دهند و این یادداشت‌ها تا زمانی که کاربر تصمیم نهایی خود را اعلام نکند، در وضعیت پیش‌نویس (Draft) باقی می‌مانند و پس از آن به صفحه‌ای نهایی تبدیل می‌شوند.
آواتار عامل در گوشه صفحه، فهرست همه فایل‌هایی را که لمس کرده است همراه با تفاوت‌های هر ویرایش (Diff) نمایش می‌دهد. در همین مرحله می‌توان هر تغییری را بازگرداند و حذف یا جابه‌جایی فایل‌ها نیازمند اجازه کاربر است. در پایین هر یادداشت نیز جعبه «پرسش از هوش مصنوعی» (Ask AI) قرار دارد و می‌توان دیدگاه‌هایی (Comment) را به بخشی از متن سنجاق کرد و یک‌جا برای عامل فرستاد. مدل‌های محلی نیز از طریق LM Studio پشتیبانی می‌شوند، هرچند مستندات هشدار می‌دهند که مدل‌های کوچک‌تر در فراخوانی ابزارها دچار خطا می‌شوند و این موضوع به توان سخت‌افزاری کاربر بستگی دارد.
همان مخزن، همان مارک‌داون، کاربردهای متفاوت
هر بار که اپلیکیشن تازه‌ای برای یادداشت‌برداری امتحان می‌شود، این پرسش مطرح است که آیا این یکی جای Obsidian را خواهد گرفت. هیچ‌کدام، از جمله OpenKnowledge، چنین کاری نمی‌کنند؛ اما دلیلش آن است که این برنامه در واقع در کنار مخزن Obsidian کار می‌کند. بنابراین حتی اگر قصد مهاجرت کامل داشته باشید، می‌توانید کل مجموعه یادداشت‌های خود را تنها با باز کردن مخزن به‌عنوان یک پوشه منتقل کنید.