ویندوز از زمان نسخه ۸ تاکنون قابلیتی با نام استارت‌آپ سریع (Fast Startup) را در خود جای داده است که به‌صورت پیش‌فرض در ویندوز ۱۰ و ۱۱ نیز فعال باقی مانده است. در نگاه نخست، این ویژگی با ترکیب مزایای خاموش‌کردن (Shutdown) و خواب زمستانی (Hibernation) به‌نظر گزینه‌ای مفید برای کاهش زمان بوت به‌ویژه روی دستگاه‌های ضعیف مجهز به هارد دیسک مکانیکی (HDD) می‌آید. اما تجربه کاربران نشان می‌دهد که این قابلیت همیشه بهترین انتخاب نیست و می‌تواند مشکلاتی جدی به همراه داشته باشد.
استارت‌آپ سریع دقیقاً چه کاری انجام می‌دهد؟
برای درک اینکه چرا این قابلیت می‌تواند مضر باشد، ابتدا باید بدانیم در پشت صحنه چه اتفاقی می‌افتد. زمانی که سیستم را به‌طور معمول خاموش می‌کنید، ویندوز تمام برنامه‌های در حال اجرا و پس‌زمینه را می‌بندد، از حساب کاربری خارج می‌شود و دستگاه را به‌طور کامل خاموش کرده و حافظه سیستم را پاک می‌کند.
اما وقتی استارت‌آپ سریع فعال است، ویندوز تا این حد پیش نمی‌رود. در این حالت به‌جای خاموش‌کردن کامل سیستم، یک نشست هسته (Kernel Session) ذخیره شده و درایورها درون فایل خواب زمستانی (hiberfil.sys) بارگذاری می‌شوند. بنابراین در بوت بعدی، ویندوز به‌جای راه‌اندازی همه‌چیز از ابتدا، صرفاً وضعیت ذخیره‌شده سیستم را بازخوانی می‌کند و همین موضوع باعث می‌شود فرآیند بوت سریع‌تر به‌نظر برسد. در واقع این حالت نه یک خاموش‌کردن واقعی است و نه یک خواب زمستانی کامل و همین مسئله منشأ اصلی مشکلات آن است.
چرا غیرفعال‌کردن استارت‌آپ سریع توصیه می‌شود؟
کاربران در عمل با مشکلات آزاردهنده‌ای روبه‌رو شده‌اند که ریشه در همین قابلیت داشته و با غیرفعال‌کردن آن برطرف شده است. مهم‌ترین این مشکلات عبارت‌اند از:
- اختلال در بوت دوگانه (Dual-Boot): هنگام نصب یک توزیع لینوکس در کنار ویندوز، استارت‌آپ سریع مانع دسترسی به پارتیشن‌های ویندوز از داخل لینوکس می‌شود؛ زیرا فایل‌سیستم به‌طور واقعی بسته نشده و در حالت خواب زمستانی باقی مانده است. در برخی موارد، پارتیشن ویندوز حتی در سیستم اوبونتو نیز قابل مشاهده نیست.
- قفل‌شدن قابلیت‌های سخت‌افزاری: برخی کاربران گزارش کرده‌اند که پس از بوت در لینوکس، امکان استفاده از بلوتوث و وای‌فای را نداشته‌اند، چون استارت‌آپ سریع ویندوز این قابلیت‌های سخت‌افزاری را قفل کرده بود.
- دشواری در ورود به تنظیمات بایوس/UEFI: از آنجا که این قابلیت فرآیند خودآزمایی هنگام روشن‌شدن (POST) را کوتاه می‌کند، ممکن است فرصت فشردن کلید لازم برای ورود به منوی بایوس را از دست بدهید.
- اعمال نشدن آپدیت‌ها: به‌طور معمول آپدیت‌های ویندوز و نرم‌افزارها با ری‌استارت اعمال می‌شوند، اما برخی به‌روزرسانی‌های درایور یا آپدیت‌ها و تنظیمات سطح سیستم تا زمانی که یک راه‌اندازی مجدد کامل و تمیز انجام نشود، اعمال نمی‌شوند.
- پایداری مشکلات موقت: اگر افت سرعت، نشت حافظه (Memory Leak) یا خطاهایی در سیستم رخ دهد، انتظار می‌رود با ری‌استارت برطرف شوند؛ اما با فعال‌بودن استارت‌آپ سریع، سیستم از یک وضعیت کش‌شده بوت می‌شود و مشکل ممکن است باقی بماند.
- خالی‌شدن باتری در حالت خاموش: روی لپ‌تاپ‌ها، فعال‌بودن این قابلیت برخی تایمرهای بیدارباش (Wake Timer) و تنظیمات انرژی مرتبط با خواب زمستانی را فعال نگه می‌دارد و احتمال روشن‌شدن تصادفی دستگاه حتی با بسته‌بودن درب لپ‌تاپ را افزایش می‌دهد.
روش غیرفعال‌کردن استارت‌آپ سریع
غیرفعال‌کردن این قابلیت در ویندوز فرآیندی ساده است و تنها چند ثانیه زمان می‌برد. مراحل به‌شرح زیر است:
- وارد کنترل پنل (Control Panel) شوید و گزینه Power Options را انتخاب کنید.
- در نوار کناری، روی گزینه Choose what the power buttons do کلیک کنید.
- در بالای صفحه روی Change settings that are currently unavailable کلیک کنید.
- به بخش Shutdown settings بروید و تیک گزینه Turn on fast startup (recommended) را بردارید.
- در پایان روی Save changes کلیک کنید.
در چه شرایطی بهتر است آن را فعال نگه دارید؟
انصافاً استارت‌آپ سریع کاملاً بی‌فایده نیست و کاربرد آن به شرایط استفاده شما بستگی دارد. اگر سیستم شما تنها یک سیستم‌عامل دارد و همه‌چیز با فعال‌بودن این قابلیت به‌درستی کار می‌کند، لزومی به غیرفعال‌کردن آن وجود ندارد. همچنین روی لپ‌تاپ‌های قدیمی مجهز به هارد دیسک مکانیکی، این ویژگی می‌تواند مزیت قابل‌توجهی باشد و سرعت بوت را افزایش دهد.
در مقابل، روی دستگاه‌های مدرن مجهز به حافظه SSD، استارت‌آپ سریع جهش محسوسی ایجاد نمی‌کند و یک یا دو ثانیه بهبود سرعت، ارزش پذیرش ریسک مشکلات احتمالی این قابلیت را ندارد.