استیم (Steam) در سال‌های اخیر با لایه سازگاری پروتون (Proton) نقش مهمی در اجرای بازیهای ویندوز روی لینوکس ایفا کرده است، اما این ابزار محدود به بازی نیست. بر اساس گزارش XDA Developers، کاربران می‌توانند از استیم برای اجرای انواع اپلیکیشن‌های ویندوز در لینوکس استفاده کنند و در بسیاری از موارد این روش نسبت به Wine مستقیم گزینه بهتری است.
Proton؛ Wine اما با بهبودهای بیشتر
پروتون در واقع بر پایه Wine ساخته شده است. Valve این راهکار متن‌باز را برگرفته و بهبودهایی روی آن اعمال کرده و بخشی از این بهبودها را به پروژه Wine بازگردانده است. با این حال، همه قابلیت‌های پروتون به Wine اصلی منتقل نمی‌شوند و حتی در صورت انتقال، ممکن است زمان‌بر باشد؛ زیرا Wine پروژه‌ای مستقل با فرایند تأیید تغییرات خاص خود است.
به همین دلیل اجرای برنامه‌ها زیر پروتون می‌تواند مزیت داشته باشد. البته احتمال بروز پس‌رفت (Regression) در برخی نرم‌افزارها وجود دارد، اما در بیشتر موارد نسخه‌ای از Wine در اختیار کاربر است که شرکتی با انگیزه مالی مستقیم آن را بهبود داده است.
استیم می‌تواند جای Bottles را هم بگیرد
وقتی Wine روی لینوکس نصب می‌شود، یک فایل‌سیستم ویندوز (Windows Filesystem) ایجاد می‌کند و همه برنامه‌های ویندوزی بعدی از همان فایل‌سیستم استفاده می‌کنند. این روش معمولاً کار می‌کند، اما نسخه‌های جدید Wine می‌توانند در نرم‌افزارهای مشخصی پس‌رفت داشته باشند و اجرای برنامه را مختل کنند.
راهکار شناخته‌شده برای این مشکل Bottles است که محیط‌های ایزوله (Isolated Environment) و یک‌بارمصرف برای هر اپلیکیشن ویندوز، همراه با نسخه‌ها و تنظیمات مختلف Wine فراهم می‌کند. استیم هم تا حدی می‌تواند چنین کاری انجام دهد. هنگام نصب یک برنامه ویندوزی با استیم، فایل‌سیستم ویندوز برای همان برنامه از نو ساخته می‌شود و برنامه مستقل از سایر اپلیکیشن‌ها اجرا می‌شود. استیم گزینه‌های عمیق Bottles را ارائه نمی‌دهد، اما اجازه می‌دهد لایه سازگاری (Compatibility Layer) موردنظر، از جمله نسخه‌های مختلف پروتون و Steam Linux Runtime، انتخاب شود.
راه‌اندازی در چند مرحله ساده
برای این کار ابتدا باید استیم روی رایانه لینوکسی نصب باشد. از منوی استیم گزینه Games و سپس Add non-Steam game to my library را انتخاب کنید. پس از دانلود فایل نصب برنامه ویندوزی، فایل اجرایی (Executable) همان نصب‌کننده را انتخاب کنید.
- در پنجره بازشده، از تب Compatibility لایه سازگاری دلخواه را انتخاب کنید. استیم به‌طور پیش‌فرض Proton Experimental را انتخاب می‌کند که تازه‌ترین اصلاحات و بهبودها را دارد.
- می‌توانید نسخه پایدار (Stable)، نسخه‌های قدیمی‌تر یا فورک‌های (Fork) دیگر پروتون را نیز امتحان کنید.
- برنامه را از طریق استیم اجرا و نصب کنید.
مرحله دشوارتر پیدا کردن فایل اجرایی برنامه نصب‌شده است، زیرا استیم همچنان به نصب‌کننده اشاره می‌کند. فایل‌های برنامه‌های ویندوزی در استیم در مسیر زیر نصب می‌شوند:
~/.local/share/Steam/steamapps/compatdata/
در این مسیر نام برنامه‌ها دیده نمی‌شود، اما با باز کردن جدیدترین پوشه و رفتن به مسیر pfx/drive_c و سپس Program Files یا Program Files (x86) می‌توان فایل اجرایی برنامه اصلی را پیدا کرد. پس از آن، در استیم روی برنامه کلیک راست کرده و Properties را انتخاب کنید. در بخش Target مسیر کامل فایل اجرایی و در بخش Start in مسیر پوشه آن را وارد کنید. از این پس اجرای برنامه در استیم باید اپلیکیشن ویندوزی را به‌درستی باز کند.
مزیت ایزوله بودن فایل‌سیستم
یکی از مزایای این روش آن است که هر برنامه فایل‌سیستم ویندوزی خود را می‌سازد و فایلها با یکدیگر تداخل پیدا نمی‌کنند. اگر کار کاربر با یک برنامه تمام شود، می‌تواند آن را از استیم حذف و پوشه مربوط به آن را پاک کند تا داده‌های ویندوزی آن به‌طور کامل حذف شوند، بدون اینکه برنامه‌های ویندوزی دیگر آسیب ببینند.
تجربه واقعی؛ نه معجزه، اما کاربردی
استیم و پروتون نمی‌توانند همه برنامه‌های ویندوزی را که با Wine کار نمی‌کنند، به‌طور جادویی اجرا کنند. در آزمایش‌ها، Clip Studio Paint نصب شد اما هنگام اجرا کرش کرد؛ Obsbot Center تا پیش از اتصال وب‌کم به نظر درست کار می‌کرد، اما با اتصال وب‌کم کرش کرد؛ و Microsoft 365 از نصب خودداری کرد. این نتایج تا حد زیادی با رفتار مورد انتظار Wine هم‌خوانی دارد.
در مقابل، برنامه‌های ساده‌تر بهتر عمل کردند. Notepad++ نمونه‌ای بود که تقریباً بی‌نقص اجرا شد. مرورگر Vivaldi نیز نصب شد و توانست از وب‌کم استفاده کند؛ کاربر توانست در تماس Discord شرکت کند و تصویر خود را ارسال کند، هرچند تصویر دیگران را نمی‌دید. در برخی موارد نیز تجربه می‌تواند ناپایدار باشد. برای نمونه، Vivaldi و OnlyOffice زیر پروتون با مشکل قاب پنجره KDE (KDE Window Frame) روبه‌رو شدند و رابط کاربری مختل شد، اما با تغییر لایه سازگاری به Legacy Steam Runtime، برنامه‌ها مانند Wine کار کردند. Affinity حتی نصب‌کننده‌اش زیر استیم اجرا نشد؛ زیر Wine نصب‌کننده اجرا شد اما برنامه کار نکرد و تنها راه شناخته‌شده، استفاده از پروژه اختصاصی Affinity on Linux بود.
جمع‌بندی
استیم با پروتون شیوه اجرای بازیهای ویندوز در لینوکس را تغییر داده است و اکنون نشان می‌دهد می‌تواند برای انواع اپلیکیشن‌ها هم مفید باشد. این پلتفرم تقریباً به شبیه‌ساز ویندوز (Windows Emulator) با گزینه‌های سازگاری متعدد تبدیل شده و مدیریت فایل‌سیستم را ساده‌تر می‌کند. استیم از نظر انعطاف به اندازه Bottles نیست، اما عملکرد خوبی دارد و برنامه‌ای است که بسیاری از کاربران به‌هرحال از آن استفاده می‌کنند.