حفظ بازیهای ویدئویی با یک مشکل ناخوشایند روبه‌روست: بسیاری از بازی‌هایی که ارزش نگهداری دارند، سخت‌ترین دسترسی را دارند. ناشران سال‌ها پیش فروش آن‌ها را متوقف کرده‌اند یا نگهداری از کنسول اصلی دشوار شده است. با تعطیلی فروشگاه‌های دیجیتال و حذف ناگهانی بازی‌ها از فهرست فروش، شبیه‌سازی (Emulation) اغلب عملی‌ترین راه برای زنده نگه داشتن عناوین قدیمی باقی می‌ماند.
شبیه‌سازی؛ آخرین قایق نجات برای بازیهای در خطر
برای هزاران عنوان، شبیه‌سازی تنها راه بازی کردن است. یک مطالعه در سال ۲۰۲۳ از سوی بنیاد تاریخ بازی ویدئویی نشان داد ۸۷ درصد بازیهای کلاسیک دیگر به‌صورت تجاری در دسترس نیستند. پروژه‌هایی مانند MAME توانسته‌اند هزاران بازی کلاسیک آرکید دهه‌های ۷۰، ۸۰ و ۹۰ را با شبیه‌سازی تراشه‌ها، بردهای صدا و چیدمان تصویری حفظ کنند. RetroArch نیز با یکپارچه کردن ده‌ها پلتفرم کنسولی، از Atari 2600 تا PlayStation 2، تلاش‌های حفظ بازی را متمرکزتر کرده است.
برخی عناوین هرگز به کنسول خانگی راه پیدا نکردند و شبیه‌سازهایی مانند MAME و Final Burn Neo تنها راه تجربه آن‌ها بودند. ScummVM نیز بازی‌هایی مانند Blade Runner، مجموعه MADS و The Feeble Files را زمانی که کد منبع اصلی از دست رفته بود، فروشگاه‌ها آن‌ها را حذف کرده بودند یا موتور بازی روی معماری ویندوز مدرن از کار افتاده بود، از فراموشی دیجیتال بیرون آورد.
نبرد حقوقی ناشران با پروژه‌های شبیه‌ساز
شبیه‌سازی به‌خودی‌خود غیرقانونی نیست و آرای حقوقی متعددی به نفع این فناوری صادر شده است. تا زمانی که شبیه‌ساز از بخش‌های دارای حق تکثیر سیستم‌عامل کنسول اصلی استفاده نکند، پروژه در محدوده قانونی قرار دارد. بیشتر شبیه‌سازها بدون دسترسی به کد منبع کنسول و با روشی موسوم به طراحی اتاق تمیز (Clean-room Design) توسعه می‌یابند و بنابراین تحت استفاده منصفانه (Fair Use) محافظت می‌شوند.
بخش پیچیده‌تر ماجرا، فایل بازی یا رام (ROM) است. بیشتر پروژه‌های شبیه‌سازی از کاربر می‌خواهند رام را از نسخه‌ای که قانوناً خریده است تأمین کند، اما این موضوع مانع اقدام حقوقی ناشران بزرگ مانند نینتندو نشده است. نینتندو در سال ۱۹۹۹ علیه شبیه‌ساز Nintendo 64 با نام UltraHLE اقدام قانونی تهدید کرد؛ در سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۱ چندین حکم میلیون‌دلاری علیه پلتفرم‌های توزیع رام گرفت؛ انتشار Dolphin را در Steam به بهانه نقض حق تکثیر کلید رمزگشایی Wii مسدود کرد و در سال ۲۰۲۴ با پروژه‌های شبیه‌ساز Nintendo Switch یعنی Yuzu و Ryujinx به توافق خارج از دادگاه رسید.
سونی نیز شرکت پشت شبیه‌ساز Bleem را با اتهام نقض حق تکثیر مربوط به BIOS پلی‌استیشن از میدان بیرون کرد و با Connectix بر سر شبیه‌ساز Virtual Game Station جنگید. دادگاه در هر دو پرونده به نفع پروژه‌های شبیه‌سازی رأی داد، اما آن شرکت‌ها از نبرد جان سالم به در نبردند. سگا هم از Accolade شکایت کرد، هرچند دادگاه در نهایت به نفع Accolade رأی داد و بدین ترتیب یک رویه قضایی دیگر برای قانونی بودن شبیه‌سازی شکل گرفت.
از دیکامپایل تا FPGA؛ راه‌های جایگزین حفظ بازی
شبیه‌سازی تنها راه حفظ بازی نیست. دیکامپایل (Decompilation) یک بازی، تابع به تابع، به زبانی خوانا مانند C تا رسیدن به کد کامپایل‌شده اصلی، امکان ساخت پورت‌های بومی را فراهم می‌کند. پروژه n64decomp با دیکامپایل Super Mario 64 از نخستین نمونه‌های مهم این رویکرد بود و پشتیبانی از صفحه عریض، نرخ فریم بدون سقف، ماوس و کیبورد و بافت‌های با کیفیت بالا را به بسیاری از عناوین Nintendo 64 آورد.
روش دوم، بازکامپایل ایستا (Static Recompilation) است که در آن ابزارهایی مانند N64Recomp ترجمه رام اصلی به زبان‌هایی مانند C++ را خودکار می‌کنند. این روش بخش زیادی از تلاش دستی دیکامپایل معمول را حذف می‌کند. پروژه‌هایی مانند AnyPS5 نیز با استفاده از Claude و دیگر مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) توانسته‌اند سال‌ها تلاش دیکامپایل را به هفته‌ها کاهش دهند و بازی‌هایی مانند Driveclub، Bloodborne، P.T. و Uncharted: The Nathan Drake Collection را به‌صورت بومی روی رایانه شخصی اجرا کنند.
در نهایت، شبیه‌سازی مبتنی بر FPGA به‌جای شبیه‌سازی نرم‌افزاری بازی، سخت‌افزار کنسول قدیمی را بازسازی می‌کند. در یک برد FPGA، بلوک‌های منطقی برنامه‌پذیر می‌توانند از نظر فیزیکی بازآرایی شوند تا سیگنال‌های الکتریکی و چرخه‌های ساعت کنسول اصلی را تقلید کنند. بازی تصور می‌کند روی سخت‌افزار اصلی اجرا می‌شود و کاربر می‌تواند عناوین NES، Genesis یا PS1 را روی یک کنسول دستی رترو تجربه کند.
آینده حفظ بازی و حق تکثیر
هیچ‌کس از دزدی دریایی (Piracy) دفاع نمی‌کند یا نمی‌خواهد ناشران نقض حق تکثیر را نادیده بگیرند، اما تفکیک میان دزدی دریایی و شبیه‌سازی قانونی ضروری است. پروژه‌های شبیه‌سازی، FPGA و پورت‌های بومی راه‌های متعددی برای هم‌افزایی نرم‌افزاری و زنده نگه داشتن بازی‌ها فراهم کرده‌اند. آنچه باقی می‌ماند، توافقی فراگیر بر سر چگونگی همزیستی حفظ بازی و حفاظت از حق تکثیر است.