در دنیای اپلیکیشن‌های یادداشت‌برداری، یکی از مزیت‌های اصلی Logseq و Obsidian این بود که یادداشت‌ها را به‌صورت فایل‌های خام Markdown در پوشه‌ای روی رایانه نگه می‌داشتند. همین موضوع باعث می‌شد کاربران کمتر نگران وابستگی به یک اپلیکیشن باشند؛ زیرا حتی در صورت توقف توسعه یا تغییر رفتار نرم‌افزار، فایل‌ها همچنان در دسترس و قابل باز شدن با ابزارهای دیگر باقی می‌ماندند. اما Logseq امسال مسیر متفاوتی را در پیش گرفته است.
Logseq و تغییر مسیر از فایل به دیتابیس
Logseq یک اپلیکیشن رایگان و متن‌باز برای یادداشت‌برداری و ساختاردهی به شکل فهرست‌های تو در تو است که حدود شش سال از عمر آن می‌گذرد. در این اپلیکیشن، هر چیزی که تایپ می‌کنید یک بولت است و هر بولت به بلوکی مستقل تبدیل می‌شود که می‌توان به آن لینک داد یا آن را در صفحات دیگر جاسازی کرد. با این حال، فایل Markdownی که Logseq ذخیره می‌کرد همیشه کمی عجیب بود؛ زیرا ارجاع‌های بلوکی با سینتکسی نوشته می‌شدند که سایر ویرایشگرها آن را نمی‌خوانند و باز کردن صفحات Logseq در جای دیگر می‌توانست نتیجه‌ای پر از شناسه‌های ناخوانا به همراه داشته باشد. این یکی از بزرگ‌ترین شکایت‌های کاربران بود.
در آوریل ۲۰۲۶، Logseq اعلام کرد که به دو اپلیکیشن جداگانه تقسیم می‌شود. نسخه مبتنی بر فایل با نام Logseq OG تغییر نام داد و اکنون فقط به‌روزرسانی‌های امنیتی و نگهداری دریافت می‌کند. همه قابلیت‌های جدید به نسخه دیتابیسی می‌رسند که نام اصلی Logseq را حفظ کرده است. این نسخه یادداشت‌ها را در یک دیتابیس محلی SQLite ذخیره می‌کند، نه در پوشه‌ای از فایل‌ها. اکنون دیتابیس نسخه اصلی و واقعی یادداشت‌هاست. می‌توانید Markdown را از آن خروجی بگیرید، اما دیگر نمی‌توانید فایل‌ها را باز کنید و به‌صورت دستی ویرایش کنید.
Markdown Mirror و محدودیت‌های نسخه بتا
Logseq قابلیتی به نام Markdown Mirror دارد که یک نسخه ساده Markdown از یادداشت‌ها را در پوشه‌ای می‌نویسد و هنگام ویرایش به‌روزرسانی می‌کند. با این حال، تغییراتی که در آن فایل‌ها ایجاد می‌کنید هنوز به Logseq برنمی‌گردند؛ زیرا نسخه دوطرفه این قابلیت همچنان در دست توسعه است. Logseq همچنین هشدار می‌دهد که نسخه بتا ممکن است داده‌ها را از دست بدهد و از کاربران می‌خواهد پشتیبان‌گیری منظم داشته باشند. این تغییرات شکاف قابل توجهی در جامعه کاربران Logseq ایجاد کرده است.
Obsidian و فلسفه «فایل بر اپلیکیشن»
رویکرد Obsidian از ابتدا حول محور فایل‌ها شکل گرفته است. استفان آنگو (Steph Ango)، مدیرعامل فعلی شرکت، مقاله‌ای با عنوان «File over app» نوشته و در آن استدلال کرده است که اپلیکیشن‌ها می‌آیند و می‌روند، اما فایل‌هایی که با آن‌ها می‌سازید شانس بیشتری برای ماندن دارند. او صریحاً گفته است که Obsidian هم در نهایت منسوخ خواهد شد. این نوع صداقت از سوی یک مدیرعامل قابل توجه است.
این تفکر در همه بخش‌های Obsidian دیده می‌شود، حتی جاهایی که می‌توانست به‌راحتی فرمت اختصاصی خود را بسازد. برای مثال، Canvas که افزونه اصلی تخته سفید بی‌نهایت این اپلیکیشن است، در قالبی ذخیره می‌شود که تیم Obsidian بعداً آن را به‌صورت JSON Canvas با مشخصات عمومی تحت مجوز MIT منتشر کرد تا اپلیکیشن‌های دیگر هم بتوانند آن را بخوانند. ویژگی‌های هر یادداشت، مانند تاریخ یا وضعیت، نیز به‌صورت YAML در بالای فایل Markdown ذخیره می‌شوند. اگر یادداشتی را در یک ویرایشگر متن ساده باز کنید، این ویژگی‌ها کاملاً دست‌نخورده و به‌صورت خام قابل خواندن و ویرایش باقی می‌مانند.
Obsidian از فوریه ۲۰۲۵ کاملاً رایگان شده است، حتی برای استفاده کاری، و درآمد آن از افزونه‌های اختیاری پرداختی مانند Sync و Publish تأمین می‌شود. هیچ سرمایه‌گذاری هم پشت آن نیست که فشار برای قفل کردن فایل‌ها ایجاد کند.
Bases؛ قابلیت دیتابیسی بدون قفل کردن یادداشت‌ها
انصافاً دلایل Logseq برای حرکت به سمت دیتابیس منطقی است. در نسخه جدید، ویژگی‌ها می‌توانند نوع مشخصی مانند تاریخ یا عدد داشته باشند و پرس‌وجوها می‌توانند یادداشت‌ها را در صفحاتی شبیه داشبورد کنار هم جمع کنند. Obsidian نیز با Bases چیزی شبیه به این را انجام داده است؛ Bases یک افزونه اصلی در نسخه 1.9.0 است که یادداشت‌ها را به دیتابیس تبدیل می‌کند. می‌توانید یادداشت‌ها را بر اساس ویژگی‌هایشان فیلتر کنید و فرمول‌هایی اضافه کنید که از آن ویژگی‌ها مقادیر جدید بسازند. نتایج به‌صورت جدول یا کارت و چند چیدمان دیگر نمایش داده می‌شوند.
تفاوت اصلی Bases در منبع داده‌هاست. همه چیز در یک Base مستقیماً از فایل‌های Markdown و ویژگی‌های YAML موجود در آن‌ها خوانده می‌شود و خود Base نیز به‌صورت فایل .base ذخیره می‌شود که آن هم YAML ساده است. این یعنی اگر Bases را خاموش کنید، هیچ آسیبی به یادداشت‌ها وارد نمی‌شود. Bases همه کارهایی را که Logseq انجام می‌دهد پوشش نمی‌دهد، اما هدف آن ساده بودن و قرار گرفتن روی یادداشت‌های موجود است، نه زندانی کردن آن‌ها درون خود.
چرا پوشه ساده همچنان مهم است
نسخه دیتابیسی Logseq ممکن است در آینده بسیار خوب شود و این مطلب به معنای انتظار برای شکست آن نیست. اما در حال حاضر، ترجیح بسیاری از کاربران این است که مجموعه یادداشت‌هایشان یک پوشه معمولی باشد؛ چیزی که بتوان آن را روی فلش مموری کپی کرد و بدون نیاز به Obsidian در هر جای دیگری باز کرد. همین سادگی، حفظ مالکیت فایل‌ها و امکان خواندن و ویرایش مستقیم آن‌هاست که Obsidian را همچنان به گزینه‌ای قابل اعتماد برای علاقه‌مندان به فایل‌های Markdown تبدیل می‌کند.