ویندوز ۱۱ در طول استفاده روزمره ممکن است با خرابی‌های نرم‌افزاری، آپدیت‌های ناسازگار یا مشکلاتی روبه‌رو شود که کاربر را به فکر نصب مجدد (Clean Install) سیستم‌عامل می‌اندازد. با این حال، مجموعه‌ای از ابزارهای بازیابی داخلی در این سیستم‌عامل وجود دارد که می‌تواند بدون پاک شدن فایل‌ها و تنظیمات، زمان و دردسر زیادی را صرفه‌جویی کند. در ادامه چهار ابزار بومی ویندوز ۱۱ معرفی می‌شود که به گفته منبع، می‌توانند از نصب کامل سیستم‌عامل جلوگیری کنند.
رفع مشکلات با ویندوز آپدیت (Fix problems using Windows Update)
نخستین گزینه، مسیری است که اگرچه در ظاهر به نصب مجدد سیستم‌عامل شباهت دارد، اما فایل‌ها، برنامه‌ها و درایورها را در جای خود نگه می‌دارد. برای دسترسی به آن باید به مسیر Settings > System > Recovery بروید و گزینه «Fix problems using Windows Update» را انتخاب کنید. در همین بخش، گزینه «Reinstall now» نیز دیده می‌شود.
این قابلیت زمانی کاربرد دارد که ویندوز بالا می‌آید اما فایل‌های سیستمی یا مؤلفه‌های آن آسیب دیده‌اند و آپدیت‌ها به دلایل مختلف شکست می‌خورند. ابزار مذکور نسخه فعلی سیستم‌عامل را با حفظ برنامه‌ها، فایل‌ها و تنظیمات دوباره نصب می‌کند. همچنین یک نسخه ترمیمی از آخرین آپدیت موفق را دانلود می‌کند تا کاربر نیازی به جست‌وجوی فایل ISO یا استفاده از حافظه USB برای فلش کردن نداشته باشد.
حذف به‌روزرسانی‌ها (Uninstall Updates)
گاهی منشأ مشکل، آخرین آپدیت نصب‌شده است. اگر پس از نصب یک به‌روزرسانی، رفتار سیستم یا عملکرد برنامه‌ها تغییر کرد، می‌توان همان آپدیت را حذف کرد. در ویندوز ۱۱ مسیر Settings > Windows Update > Update history و سپس گزینه «Uninstall updates» در دسترس است. کاربر می‌تواند از فهرست نمایش‌داده‌شده، به‌روزرسانی مشکل‌ساز را انتخاب و حذف کند. این گزینه به‌ویژه در سه‌شنبه وصله (Patch Tuesday) کارآمد است.
اگر سیستم‌عامل اصلاً بالا نیاید، این کار از طریق محیط بازیابی (Recovery Environment) و مسیر Troubleshoot > Advanced options > Uninstall updates انجام‌شدنی است. منبع به نمونه‌ای از آپدیت امنیتی KB5074109 در ژانویه اشاره می‌کند که برخی دستگاه‌های دارای نسخه‌های 24H2 و 25H2 را در وضعیت بوت‌نشدن قرار داد و تنها راه‌حل، حذف آن از محیط بازیابی بود.
بازیابی نقطه‌ای (Point-in-time restore)
اگر حذف آخرین آپدیت مشکل را برطرف نکرد، ممکن است تغییرات ناخواسته کاربر یا نرم‌افزارهای جانبی عامل خرابی باشد. بازیابی نقطه‌ای (Point-in-time restore) مانند یک دکمه واگرد برای رایانه عمل می‌کند و می‌تواند سیستم را به وضعیت پیشین بازگرداند. بر اساس گزارش منبع، ویندوز به‌طور تقریبی هر ۲۴ ساعت از کل درایو سیستم یک تصویر لحظه‌ای (Snapshot) تهیه می‌کند و آن را تا ۷۲ ساعت نگه می‌دارد.
این قابلیت روی رایانه‌های شخصی غیرمدیریت‌شده (Unmanaged) که حجم درایو ویندوز آن‌ها ۲۰۰ گیگابایت یا بیشتر است، به‌صورت پیش‌فرض فعال است. برخلاف برخی ابزارهای دیگر، این روش فایل‌ها را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ زیرا برای بازگرداندن تغییرات ناخواسته، کل درایو شامل برنامه‌ها، فایل‌ها و تنظیمات به عقب برمی‌گردد. بنابراین هر چیزی که پس از زمان تصویر لحظه‌ای ساخته شده باشد از بین می‌رود. البته داده‌هایی که در سرویس‌هایی مانند OneDrive در ابر ذخیره شده‌اند، تحت تأثیر قرار نمی‌گیرند. دسترسی به این ابزار از طریق محیط بازیابی و منوی عیب‌یابی (Troubleshooting) امکان‌پذیر است.
بازیابی سریع دستگاه (Quick machine recovery)
برخی خرابی‌ها نه به کاربر مربوط‌اند و نه به‌سادگی قابل رفع هستند؛ مثلاً یک آپدیت معیوب یا درایور ناسازگار می‌تواند شمار زیادی از رایانه‌ها را از کار بیندازد. در چنین مواردی راه‌حل باید از سوی مایکروسافت ارائه شود. بازیابی سریع دستگاه (Quick machine recovery) برای همین سناریو طراحی شده است. پس از چند بوت ناموفق، ویندوز به‌طور خودکار کاربر را وارد محیط بازیابی می‌کند و سپس از طریق اتصال اینترنت با کابل Ethernet یا Wi-Fi، ویندوز آپدیت را برای یافتن راه‌حل بررسی می‌کند. اگر اصلاحی موجود باشد، نصب شده و رایانه دوباره راه‌اندازی می‌شود.
این گزینه روی رایانه‌های ویندوز ۱۱ Home و Pro که توسط سازمانی مدیریت نمی‌شوند، به‌صورت پیش‌فرض فعال است. مسیر تنظیمات آن Settings > System > Recovery > Quick machine recovery است. اگر کاربر بخواهد منتظر فعال‌شدن خودکار نماند، می‌تواند آن را از محیط بازیابی و مسیر Troubleshoot > Advanced options > Quick machine recovery اجرا کند.
چرا این ابزارها اهمیت دارند؟
ویندوز ۱۱ ممکن است همچنان با روش‌های تازه‌ای دچار مشکل شود و به همین دلیل، آشنایی با ابزارهای بازیابی داخلی برای هر کاربری ضروری است. این چهار ابزار می‌توانند از جست‌وجو در انجمن‌های متعدد عیب‌یابی یا نصب مجدد کامل سیستم‌عامل جلوگیری کنند؛ دو کاری که برای کاربران با گردش‌کار شلوغ، زمان‌بر و آزاردهنده هستند.