
فهرست TOP500 سالهاست که به میدان رقابت سیستمعاملها در دنیای ابررایانهها (Supercomputers) تبدیل شده است. در نوامبر ۲۰۰۸، سیستم داوینگ 5000A (Dawning 5000A) در مرکز ابررایانه شانگهای با ویندوز HPC 2008 توانست رتبه دهم جهان را کسب کند؛ دستاوردی که بالاترین جایگاه تاریخی ویندوز در این فهرست محسوب میشود. با این حال، از نوامبر ۲۰۱۷ تاکنون هر ۵۰۰ سیستم حاضر در TOP500 لینوکس اجرا میکنند و حتی ابررایانههای خود مایکروسافت در آژور (Azure) نیز بر پایه لینوکس کار میکنند.
داوینگ 5000A؛ اوج کوتاه ویندوز در TOP500
داوینگ 5000A با ۳۰٬۷۲۰ هسته AMD Opteron و عملکرد ۱۸۰.۶ ترافلاپس در بنچمارک Linpack، در فهرست TOP500 با برچسب Windows HPC 2008 ثبت شد. این سیستم در آن زمان به عنوان قدرتمندترین سیستم خارج از آمریکا و بزرگترین سیستمی که با ویندوز HPC 2008 قابل بهرهبرداری بود شناخته شد. با این وجود، ویندوز هرگز نتوانست بیش از چهار سیستم را همزمان در TOP500 داشته باشد.
لینوکس پیش از ویندوز به TOP500 رسید
نخستین سیستم لینوکسی که به TOP500 راه یافت، Avalon در آزمایشگاه ملی لس آلاموس بود؛ خوشهای با ۶۸ پردازنده DEC Alpha که در ژوئن ۱۹۹۸ با ۱۹.۳۳ گیگافلاپس به رتبه ۳۱۴ رسید. این سیستم بر پایه طراحی خوشه Beowulf ساخته شده بود؛ طرحی که در مرکز پرواز فضایی گودارد ناسا توسعه یافت. به گفته دستاندرکاران، دسترسی به کد منبع (Source Code) و امکان رفع سریع مشکلات، از مزیتهای کلیدی لینوکس بود.
در آن دوره، تیم سازنده Beowulf ترجیح میداد از پشته نرمافزاری BSD استفاده کند، اما دعوای حقوقی AT&T علیه برکلی بر سر کد یونیکس (Unix) و محدودیت ناسا، آنها را به سمت لینوکس سوق داد. لینوکس در ژوئن ۲۰۰۴ با ۲۹۱ سیستم از یونیکس پیشی گرفت و تا نوامبر ۲۰۰۵ روی ۳۷۲ سیستم از ۵۰۰ سیستم TOP500 حضور داشت؛ در حالی که ویندوز تنها یک سیستم داشت.
ورود مایکروسافت به HPC و وعده بیل گیتس
مایکروسافت دیرتر از رقبا به حوزه رایانش با کارایی بالا (HPC - High Performance Computing) وارد شد. کیریل فائنوف (Kyril Faenov) پس از خرید شرکت Valence Research توسط مایکروسافت در سال ۱۹۹۸ به این شرکت پیوست و چند سال بعد با نامهای به بیل گیتس، ورود مایکروسافت به HPC را پیشنهاد داد. او سپس در سال ۲۰۰۴ گروه HPC مایکروسافت را تشکیل داد. بیل گیتس در نوامبر ۲۰۰۵ در رویداد SC05 سیاتل گفت که روزی ابررایانهها به اندازهای ارزان میشوند که هر دپارتمان بتواند یکی از آنها را داشته باشد.
نخستین محصول اختصاصی مایکروسافت برای این حوزه، Windows Compute Cluster Server 2003 بود که در ژوئن ۲۰۰۶ با قیمت حدود ۴۶۹ دلار به ازای هر گره (Node) عرضه شد. این محصول یک زمانبند کار (Job Scheduler) و MS-MPI را در خود داشت که بر پایه MPICH2 متنباز آزمایشگاه ملی آرگون ساخته شده بود. خوشه Rainier مایکروسافت نیز در ژوئن ۲۰۰۷ به رتبه ۱۰۶ TOP500 رسید.
اوج، افول و پایان HPC Pack
در ژوئن ۲۰۰۸، مرکز ملی کاربردهای ابررایانهای آمریکا نسخه بتای Windows HPC Server 2008 را روی خوشه Abe اجرا کرد و با ۹٬۴۷۲ هسته به ۶۸.۵ ترافلاپس رسید؛ نتیجهای که رتبه ۲۳ فهرست را به همراه داشت. سپس داوینگ 5000A در نوامبر ۲۰۰۸ به رتبه دهم رسید. با این حال، سهم ویندوز در بازار سرورهای HPC کمتر از ۵ درصد بود، در حالی که لینوکس ۷۴ درصد و یونیکس بیش از ۲۱ درصد بازار را در اختیار داشتند.
در سال ۲۰۱۰، مایکروسافت اعلام کرد که Windows HPC Server روی سیستم TSUBAME 2.0 در مؤسسه فناوری توکیو از مرز یک پتافلاپس عبور کرده است. اما همین سیستم بعدها به عنوان یک سیستم لینوکسی به رتبه چهارم رسید. در دسامبر ۲۰۱۲، مایکروسافت با عرضه HPC Pack 2012 اعلام کرد که دیگر نسخه اختصاصی HPC برای Windows Server 2012 ارائه نمیکند و این بسته را به صورت افزونه رایگان در اختیار کاربران قرار میدهد. آخرین سیستم ویندوزی ثبتشده در TOP500 نیز خوشه Faenov در آژور بود که در نوامبر ۲۰۱۲ رتبه ۱۶۵ را کسب کرد و با ویندوز Server 2012 در ماشینهای مجازی Hyper-V اجرا میشد.
داوینگ 5000A تا ژوئن ۲۰۱۵ در TOP500 باقی ماند و در آن زمان به رتبه ۴۳۶ سقوط کرد. این سیستم آخرین سیستم ویندوزی تاریخ این فهرست بود. مایکروسافت اعلام کرده است که HPC Pack در اوت ۲۰۲۶ بازنشسته میشود، پشتیبانی HPC Pack 2019 در اوت ۲۰۲۷ پایان مییابد و HPC Pack 2016 نیز در ژانویه ۲۰۲۷ بازنشسته خواهد شد.
ابررایانههای مایکروسافت امروز لینوکس اجرا میکنند
امروز مایکروسافت همچنان در جمع دارندگان سریعترین ابررایانههای جهان حضور دارد، اما این سیستمها ویندوز اجرا نمیکنند. خوشه Eagle در آژور در سال ۲۰۲۳ با پردازندههای گرافیکی Nvidia H100 و عملکرد ۵۶۱.۲ پتافلاپس به رتبه سوم TOP500 رسید و از Ubuntu 22.04 استفاده میکند. سایر سیستمهای مایکروسافت در این فهرست نیز اوبونتو اجرا میکنند. این وضعیت برای شرکتی که زمانی لینوکس را «سرطان» خوانده بود، چرخشی قابل توجه محسوب میشود.
البته تعریف «لینوکس» در TOP500 همیشه با آنچه کاربران عادی میشناسند یکسان نیست. برای نمونه، برخی سیستمها تنها در گرههای ورودی/خروجی (I/O Nodes) لینوکس کامل اجرا میکنند و گرههای محاسباتی آنها از هستههای سبکتر استفاده میکنند. با این حال، واقعیت روشن است: ویندوز نتوانست در HPC به موفقیت پایدار برسد و میراث آن در این حوزه، بیشتر به دورهای کوتاه و چند سیستم محدود خلاصه میشود.