نمودار یا گراف (Graph) در نرم‌افزار یادداشت‌برداری اوبسیدین (Obsidian) احتمالاً جذاب‌ترین بخش این برنامه است. اگر صدها یا هزاران یادداشت داشته باشید، باز کردن این بخش یک شبکه درهم‌تنیده و چشم‌نواز از نقطه‌ها را پیش روی شما می‌گذارد که همه آن‌ها قابل کلیک هستند. این نما به‌ظاهر بخشی جدایی‌ناپذیر از هر چیدمان «مغز دوم» (Second Brain) است و می‌تواند هر پوشه‌ای از فایل‌های مارک‌داون (Markdown) را بسیار منظم‌تر از آنچه هست نشان دهد. اما بهره‌گیری واقعی از آن داستان دیگری است؛ بیشتر کاربران کمی در آن بزرگ‌نمایی می‌کنند و سپس آن را می‌بندند.
ریشه این مشکل، اشتباه رایجی است که بسیاری مرتکب می‌شوند: استفاده از نمودار اشتباه. آنچه همه می‌شناسند، «نمودار سراسری» (Global Graph) است، در حالی که نمای دیگری به نام «نمودار محلی» (Local Graph) نیز وجود دارد که کمتر شناخته شده است.
نمودار سراسری اوبسیدین دقیقاً چه چیزی را نشان می‌دهد؟
نمودار سراسری همان چیزی است که بیشتر کاربران هنگام صحبت از گراف به آن اشاره می‌کنند. این یک افزونه هسته (Core Plugin) است که به‌طور خودکار تمام یادداشت‌های موجود در مخزن (Vault) شما را ترسیم می‌کند؛ هر دایره نماینده یک یادداشت است و میان هر دو یادداشتی که به یکدیگر پیوند (Link) دارند، خطی کشیده می‌شود. هرچه یادداشت‌های بیشتری به یک یادداشت پیوند بدهند، دایره مربوط به آن بزرگ‌تر می‌شود. برای دسترسی به آن یک دکمه در نوار ابزار (Ribbon) وجود دارد و می‌توانید از میان‌بر Ctrl + G نیز استفاده کنید.
با نگه داشتن نشانگر روی هر نقطه، پیش از کلیک و رفتن به یادداشت، ارتباط‌های آن نمایش داده می‌شود. پنل تنظیمات این بخش امکانات قابل‌توجهی دارد:
- فیلترها (Filters) برای محدود کردن دامنه نمایش
- گروه‌های رنگی (Color Groups) برای دسته‌بندی بصری یادداشت‌ها
- گزینه‌های نمایش (Display Options)
- نیروهای کنترلی (Forces) که میزان فشردگی خوشه‌بندی گره‌ها را تعیین می‌کنند
همچنین یک انیمیشن زمان‌گریز (Time-lapse) وجود دارد که یادداشت‌ها را به ترتیب تاریخ ساختشان به نمودار اضافه می‌کند. این نما بی‌فایده نیست و تصویر کلی را به شما می‌دهد، اما در مخزن‌های بزرگ به‌سرعت جذابیت خود را از دست می‌دهد؛ زیرا در آن حالت به یک گلوله نخ دیجیتال تبدیل می‌شود. نمودار سراسری نشان می‌دهد که دو یادداشت به هم مرتبط‌اند، اما نمی‌گوید چرا یا این ارتباط چه ربطی به کاری دارد که مشغول آن هستید. به‌طور کلی، پیمایش مخزن‌هایی با بیش از ده هزار فایل از این طریق چندان عملی نیست.
نمودار محلی در کجا پنهان شده است؟
یکی از دلایل کم‌شناخته بودن نمودار محلی این است که دسترسی به آن چندان آشکار نیست و بسیاری از کاربران حتی از وجودش بی‌خبرند. هیچ دکمه‌ای برای آن در نوار ابزار تعریف نشده و برخلاف نمودار سراسری که میان‌بر Ctrl + G دارد، نمودار محلی هیچ میان‌بری ندارد. برای باز کردن آن باید پالت فرمان (Command Palette) را با Ctrl + P باز کنید، عبارت graph را تایپ کنید و گزینه «Graph view: Open local graph» را انتخاب کنید. این گزینه همچنین در منوی سه‌نقطه بالای هر یادداشت پنهان شده است.
پس از انتخاب، نمودار محلی در حالت نمای تفکیک‌شده (Split View) دقیقاً کنار فایلی که باز کرده‌اید نمایش داده می‌شود. در حالی که نمودار سراسری کل مخزن را نشان می‌دهد، نمودار محلی تنها یادداشت‌های مرتبط با یادداشت بازشده در سمت دیگر صفحه را به تصویر می‌کشد.
این نما تقریباً همان تنظیمات نمودار سراسری را دارد، به‌علاوه یک لغزنده عمق (Depth Slider). در عمق ۱ تنها پیوندهای مستقیم دیده می‌شوند و هر سطح بالاتر، یادداشت‌های مرتبط با یادداشت‌های نمایش‌داده‌شده را نیز وارد می‌کند. سه کلید فعال‌سازی (Toggle) نیز وجود دارد که تنها مخصوص همین نماست:
- پیوندهای ورودی و خروجی (Incoming and Outgoing Links): جهت ارتباط‌ها را کنترل می‌کنند.
- پیوندهای همسایه (Neighbor Links): با خاموش کردن آن، خطوط میان یادداشت‌های اطراف پنهان می‌شود تا فقط پیوندهای نشئت‌گرفته از یادداشت فعلی دیده شود.
نمودار محلی در عمل به چه کاری می‌آید؟
وقتی نمودار محلی همیشه در دید شما باشد، پیوندهایی را آشکار می‌کند که پیش‌تر به آن‌ها توجه نکرده‌اید. برای نمونه، نمودار محلی یک یادداشت درباره روش‌های اکتشافی (Heuristics) پیش‌نویسی درباره گردش‌کارهای بهره‌وری و یک یادداشت روزانه از ماه ژوئیه را بیرون کشید که تنها یک‌بار به آن پیوند داده شده و فراموش شده بود؛ مواردی که احتمالاً در نمودار سراسری هرگز پیدا نمی‌شدند.
بررسی نمودار محلی پیش از نوشتن یک یادداشت جدید نیز مفید است، زیرا به شما کمک می‌کند به محتوای موجود پیوند بزنید و از تکرار مطلب پرهیز کنید. کلیدهای جهت‌دهی در اینجا کارساز هستند؛ برای مثال خاموش کردن پیوندهای ورودی تنها چیزهایی را باقی می‌گذارد که یک یادداشت بر آن‌ها بنا شده است. این ویژگی هنگام مشخص کردن یادداشت‌هایی که واقعاً به یک ایده مقاله خوراک می‌دهند بسیار کاربردی است و عکس آن نیز صادق است.
محدودیت‌ها و جمع‌بندی
البته این قابلیت بی‌نقص نیست. یادداشت‌های مرکزی یا هاب (Hub Notes) کار را خراب می‌کنند؛ برای نمونه، یک فهرست نمایه که تقریباً به همه چیز در مخزن پیوند دارد، در عمق ۱ به یک نمودار سراسری کوچک تبدیل می‌شود. افزایش عمق به بیش از ۲ نیز به‌سرعت شما را به همان وضعیت درهم‌تنیده بازمی‌گرداند.
نمودار سراسری همچنان گهگاه باز می‌شود، اما اکنون که نمودار محلی شناخته شده، بسیار بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرد. مزیت اصلی آن این است که درست کنار متنی که در حال نوشتن یا خواندن آن هستید قرار دارد. اگر تاکنون تنها از نسخه موجود در نوار ابزار استفاده کرده‌اید، امتحان کردن نمودار محلی روی قدیمی‌ترین و جدیدترین یادداشت‌هایتان می‌تواند ارتباط‌هایی را آشکار کند که هرگز به آن‌ها توجه نکرده بودید.