روز زیارتی امام رضا(علیه السلام) و زیارت ایشان از دور و نزدیک
23ذی القعده روز بسیار شریفی است، این روز زیارتی مخصوص امام رضا (علیه السلام) است و زیارت آن حضرت از دور و نزدیک سنت است.
روایتی درباره زیارت امام رضا علیه السلام در 23 ذیقعده
ذیقعده از آن جهت که ولادت امام رضا(علیه السلام) در آن رخ داده، ماه آن
امام بزرگوار گفته شده و به همین دلیل نیز در این ماه زیارت امام رضا از
راه دور و نزدیک اجر و ثواب بسیاری دارد، که البته در این میان روز 23
ذیقعده مورد سفارش ویژه است.
23 ذی القعده روز بسیار شریفی است ، این روز زیارتی مخصوص امام رضا (علیه السلام) است و زیارت آن حضرت از دور و نزدیک سنت است.
علامه مجلسی می گوید:
زیارت حضرت رضا (علیه السلام) در روزهای مقدس اسلامی افضل است؛ خصوصا
روزهایی که اختصاص به آن حضرت دارد. مثل روز ولادت (11 ذیقعده) و روز شهادت
آن حضرت (مطابق مشهور آخر ماه صفر).
سپس از کتاب اقبال مرحوم سید بن طاووس استحباب زیارت آن حضرت را در روز
23 ذی القعده (طبق روایتی روز شهادت آن حضرت) نیز نقل می کند .(بحارالانوار
جلد 99 صفحات 43 و 44)
علامه مجلسی در کتاب بحارالانوار در باب شهادت امام رضا(علیه السلام)
نقل کرده که برخی از افراد معتقدند آن حضرت در روز 23 ذیقعده به شهادت
رسیده است اما در جامعه‌ی ما روز آخر ماه صفر به عنوان روز شهادت ایشان
مطرح است. باید گفت این روز، روز زیارتی مخصوص ایشان نامیده شده است.
امام رضا(علیه السلام) با آمدن به
سمت مرو، یک مدینه دوم برای نشر معارف اسلامی ایجاد کردند که به اصطلاح
مدینه رضویه گفته می‌شود، برای اینکه مردم این معنا را در نظر بگیرند و
نسبت به زحمات ایشان حالت شکر داشته باشند که شاید این عنوان را مطرح
کرده‌اند تا در این روز مخصوص به وجود مبارک امام رضا(علیه السلام) بیش از
پیش توجه کنیم.
حمدان نقل می کند که بر امام جواد علیه السلام وارد شدم و
عرض کردم: کسی که پدرت را در طوس زیارت کند چه برایش قرار داده شده است؟
ایشان فرمودند: «من زار قبر ابی بطوس غفر الله له ما تقدم من ذنبه وما
تاخر؛ هر کس پدرم را در طوس زیارت کند، گناهان گذشته و آینده اش بخشیده می
شود
آداب زیارت امام رضا علیه السلام
در قرآن کریم به رعایت ادب حضور
در پیشگاه پیشوایان مذهبی چنین تصریح شده است «ای اهل ایمان! صدایتان را
بالاتر از صدای پیغمبر بلند نکنید». بنابراین، زیبنده است
زائر کوی امام رضا علیه السلام نیز با توجه به حضورش در مقابل معصوم، آداب
زیارت را که در ذیل آمده رعایت کند: معرفت به ولایت؛ رعایت تقوا؛ یاری
همراهان؛ داشتن وضو و غسل زیارت؛ پوشیدن لباس پاکیزه؛ باوقار و آرامی گام
برداشتن و ذکر و تسبیح خداوند گفتن؛ گرفتن اذن دخول هنگام ورود؛ خواندن
زیارت نامه؛ خواندن دو رکعت نماز زیارت؛ رعایت حقوق و احترام دیگران؛ مقدّم
داشتن اولیای خدا بر خود؛ بهره گیری معنوی و وداع به امید زیارت دوباره.
فضیلت و برکات زیارت بارگاه رضوی
فضیلت زیارت امام هشتم علیه السلام در وصف نمی گنجد و قلم از تحریر آن
عاجز است و انسانهای عادی را توان درک آن نیست. مشهد مقدس آن امام بزرگ محل
نزول و صعود ملائک مقرب الهی است. در حدیثی از خود آن حضرت نقل شده که
فرمودند: «ان بخراسان لبقعة یاتی علیها زمان تصیر مختلف الملائکة، فلا یزال
فوج ینزل من السماء وفوج یصعد الی ان ینفخ فی الصور، فقیل له: یا ابن رسول
الله و آیة بقعة هذه؟ قال: هی بارض طوس و هی والله روضة من ریاض الجنة؛
(1)همانا در خراسان مکانی است که در
آینده محل رفت و آمد فرشتگان خواهد شد. پیوسته گروهی از ملائک از آسمان به
این مکان فرود می آیند و گروهی از آنجا به آسمان صعود می کنند تا زمانی که
در صور دمیده شود. به ایشان عرض شد: ای فرزند رسول خدا! این چه مکانی است؟
ایشان فرمودند: این مکان در سرزمین طوس واقع شده و به خدا قسم! باغی از
باغهای بهشت است.»
مصاف عالم امکان زملک تا ملکوت که از ملوک و ملک پاسبان و دربان داشت
همین عظمت و بزرگی، زیارت آن مرقد شریف را دارای آثار و برکاتی کرده که
در ادامه قطره ای از آن اقیانوس فضائل را ذکر می کنیم و جان خسته از
فراقمان را طراوت می بخشیم:
1. مهم ترین فضیلت زیارت آن امام
همام علیه السلام انس و همنشینی با آن امام است. چه ندارد آن که رضا دارد و
چه دارد آن که از رضا محروم است.
2. از آنجا که علی بن موسی الرضا علیه السلام مظهر کرامت و بزرگی است،
هر کس که به زیارت ایشان برود، در دنیای پس از مرگ که دیار فقر و نیاز است،
با کمال لطف و مهربانی به دیدار او خواهد آمد. ابن اسحاق نهاوندی نقل می
کند که امام رضا علیه السلام فرمود:
«من زارنی علی بعد داری اتیته یوم القیامة فی ثلاث مواطن حتی اخلصه من
اهوالها اذا تطایرت الکتب یمینا وشمالا، وعند الصراط، وعند المیزان؛ (2) کسی
که با وجود دوری مرقدم مرا زیارت کند، روز قیامت در سه مکان به دیدارش می
روم تا او را از سختی آن روز نجات دهم؛ در آن زمان که نامه های اعمال خوب و
بد گشوده می شود، و هنگام عبور از پل صراط، و هنگام سنجیدن اعمال.»
3. از فضائل دیگر این است که ثواب و اجر و پاداش زیارت آن حضرت با زیارت
رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله برابر شده است. امام موسی بن جعفر
علیهما السلام فرمودند:
«ان ابنی علیا مقتول بالسم ظلما مدفون الی جنب هارون بطوس من زاره کمن زار رسول الله صلی الله علیه و آله؛ (3)همانا
پسرم، علی، با ظلم و جور به واسطه سم کشته می شود و در کنار هارون در طوس
دفن خواهد شد. هر کس او را زیارت کند، مانند کسی است که پیامبر را زیارت
کرده است.»
4. زیارت قبر و مزار شریف آن حضرت برابر با ثواب هزار حج و هزار عمره
است. امام رضا علیه السلام می فرماید: «فمن زارنی فی تلک البقعة کان کمن
زار رسول الله صلی الله علیه و آله وکتب الله له ثواب الف حجة مبرورة والف
عمرة مقبولة؛ (4) هر کس که مرا در آن
مکان زیارت کند، مانند کسی است که رسول خدا صلی الله علیه و آله را زیارت
کرده است و خداوند ثواب هزار حج و هزار عمره مقبول را برایش می نویسد.»
البته، ذکر دو نکته هم در اینجا ضروری است:
الف) ممکن است به ذهن خطور کند که چگونه ممکن است چنین ثواب عظیمی پاداش یک عمل به ظاهر ساده باشد؟
پاسخ این است که اسماء و صفات خداوند از جمله رحمان و رحیم بودن او بی
نهایت است و باب لطف و رحمت او همیشه و در همه جا به روی انسانها گشوده است
و یکی از درهای رحمت حق، مزار شریف ائمه اطهار علیهم السلام است و جای هیچ
تعجبی نیست که خداوند برای تعظیم مقام آن بزرگواران چنین اجر و پاداشی
قرار دهد؛ چنان که ثواب نماز جماعت هنگامی که مأمومین از ده نفر تجاوز
کنند، آن قدر زیاد است که هیچ کس جز ذات حق توان شمارش آن را ندارد. (5)
ب) در برخی روایات ثواب زیارت آن حضرت هفتاد حج یا بیشتر ذکر شده است.
علت این اختلاف را می توان در تفاوت زائرین آن حضرت و درک و معرفتی که نسبت به آن حضرت دارند، جستجو کرد.
5. ثواب جهاد و شهادت در راه خدا در جمله فضائل زیارت بارگاه رضوی است.
روزی امام رضا علیه السلام که در سنین نوجوانی بودند از کنار پدرشان
گذشتند، امام هفتم فرمودند: این فرزندم در سرزمین غربت از دنیا می رود.
«فمن زاره مسلما لامره عارفا بحقه کان عندالله عزوجل کشهداء بدر؛ (6) کسی که او را زیارت کند در حالی که تسلیم به امر او بوده و معرفت به حق او داشته باشد، نزد خداوند، مانند شهداء بدر خواهد بود..»
زیبنده است زائر کوی امام رضا علیه السلام نیز با توجه
به حضورش در مقابل معصوم، آداب زیارت را که در ذیل آمده رعایت کند: معرفت
به ولایت؛ رعایت تقوا؛ یاری همراهان؛ داشتن وضو و غسل زیارت؛ پوشیدن لباس
پاکیزه؛ باوقار و آرامی گام برداشتن و ذکر و تسبیح خداوند گفتن؛ گرفتن اذن
دخول هنگام ورود؛ خواندن زیارت نامه؛ خواندن دو رکعت نماز زیارت؛ رعایت
حقوق و احترام دیگران؛ مقدّم داشتن اولیای خدا بر خود؛ بهره گیری معنوی و
وداع به امید زیارت دوباره
6. از دیگر آثار مهم زیارت آن حضرت راه یافتن به حریم مغفرت الهی و
رهایی از آتش دوزخ و وارد شدن در بهشت موعود الهی است. حمدان نقل می کند که
بر امام جواد علیه السلام وارد شدم و عرض کردم: «کسی که پدرت را در طوس
زیارت کند چه برایش قرار داده شده است؟ ایشان فرمودند: «من زار قبر ابی
بطوس غفر الله له ما تقدم من ذنبه وما تاخر؛ هر کس پدرم را در طوس زیارت
کند، گناهان گذشته و آینده اش بخشیده می شود.»
حمدان می گوید: بعد از این واقعه، نزد ایوب بن نوح بن دراج رفتم و
فرمایش امام را برای او نقل کردم، او گفت من هم این مطلب را از ایشان شنیده
ام و نیز مطلب دیگری شنیدم که برایت نقل می کنم: از امام علیه السلام
شنیدم که فرمود: «من زار قبر ابی بطوس غفر له ما تقدم من ذنبه وما تاخر
فاذا کان یوم القیامة نصب له منبر بحذاء منبر رسول الله صلی الله علیه و
آله حتی یفرغ الله من حساب الخلائق؛ (7) هر
کس قبر پدرم را در طوس زیارت کند، گناهان گذشته و آینده او بخشیده می شود و
روز قیامت منبری مقابل منبر پیامبر صلی الله علیه و آله برای ایشان نصب می
شود تا اینکه خدا به حساب خلائق رسیدگی کند..»
همچنین علی بن مهزیار نقل می کند که خدمت امام جواد علیه السلام عرض
کردم: «ما لمن اتی قبر الرضاء علیه السلام؛ برای کسی که قبر امام رضا علیه
السلام را زیارت کند چه ثوابی قرار داده شده است؟» امام فرمودند: «الجنة
والله؛ (8)قسم به خدا! پاداش او بهشت است..»
پس باید پرده غفلت را کنار زنیم و حق شناسانه به دیدارش رویم تا مبادا
شیطان ما را این چنین بفریبد که معصیت خدای رضا را مرتکب شو و آنگاه با
زیارت بنده خدا از غضب خدا در امان بمان.امام
علیه السلام شفیع کسی می شود که اتصالش به جانب حق منقطع نگردد و در معاصی
و گناهان غوطه ور نباشد. این که در طول زندگی گناه و معصیت را پیشه کنیم و
امید شفاعت آن امام را در سر بپرورانیم از دسیسه های هولناک شیطان است که
موجب می شود برخی، از شیعه و پیرو اهل بیت بودن، جز نامی را یدک نکشند و به
این نام و عنوان دل خوش باشند.
پی نوشت ها :
1) عیون اخبار الرضا، شیخ صدوق، دارالعلم، قم، ج 2، ص 255؛ امالی شیخ
صدوق، کتابخانه اسلامیة، ص 63؛ بحارالانوار، مجلسی، همان، ج 99، ص 31.
2) کامل الزیارات، ابن قولویه القمی، مکتبة الصدوق، ص 319؛ عیون اخبار الرضا، ج 2، ص 255؛ بحارالانوار، همان، ص 40.
3) عیون اخبار الرضا، ج 2، ص 260؛ وسائل الشیعه، ج 14، ص 558.
4) بحارالانوار، ج 99، ص 44.
5) این روایت را تمام مراجع در رساله های عملیه خود آورده اند. پس روشن می شود که این روایت از چه اعتبار و اهمیتی برخوردار است.
6) کامل الزیارات، ص 304؛ بحارالانوار، ج 99، ص 41.
7) کامل الزیارات، ص 320؛ بحارالانوار، ج 99، ص 40.
8) ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، شیخ صدوق، مکتبة البوذر جمهری، ص 95؛ بحارالانوار، همان، ص 39.