بسیاری از کاربران ویندوز تصور می‌کنند خاموش کردن (Shut down) و ری‌استارت (Restart) رایانه تقریباً یک نتیجه دارند؛ اما در عمل، ری‌استارت ویندوز یک چرخه بوت کامل‌تر را اجرا می‌کند. دلیل اصلی این تفاوت، قابلیتی به نام شروع سریع (Fast Startup) است که از زمان ویندوز ۸ در سیستم‌عامل مایکروسافت حضور دارد و به‌طور پیش‌فرض نیز فعال است.
Fast Startup چگونه خاموش کردن را شبیه هایبرنیشن می‌کند؟
وقتی گزینه خاموش کردن را از منوی Start انتخاب می‌کنید، ویندوز برنامه‌های باز را می‌بندد و از حساب کاربری خارج می‌شود؛ اما در پس‌زمینه، نشست هسته (Kernel) و وضعیت درایورهای مرتبط را در فایل هایبرنیشن (hiberfil.sys) ذخیره می‌کند. در روشن شدن بعدی، ویندوز همان وضعیت ذخیره‌شده را بازیابی می‌کند و یک بوت کاملاً تازه انجام نمی‌دهد.
این رفتار با هایبرنیشن (Hibernation) معمولی یک تفاوت مهم دارد: برنامه‌های باز و نشست کاربر ذخیره نمی‌شوند و کاربر همچنان باید برنامه‌ها را از نو اجرا کند. با این حال، وضعیت زیربنایی سیستم حفظ می‌شود. به همین دلیل ممکن است مشکل یک درایور (Driver) حتی پس از خاموش و روشن کردن رایانه باقی بماند.
برای مشاهده این وضعیت می‌توانید مدیر وظایف (Task Manager) را باز کنید، به بخش Performance و سپس CPU بروید و شمارنده زمان روشن بودن (Up time) را در پایین پنجره ببینید. این عدد می‌تواند پس از چند بار خاموش و روشن شدن نیز افزایش یابد؛ زیرا ویندوز نشست هسته ذخیره‌شده را بازیابی می‌کند و نشست تازه‌ای آغاز نمی‌کند.
چرا ری‌استارت در عیب‌یابی مؤثرتر است؟
ری‌استارت (Restart) قابلیت Fast Startup را دور می‌زند و ویندوز را از یک چرخه بوت کامل عبور می‌دهد. بنابراین هنگام رفع مشکلات مرتبط با درایورها یا خطاهای موقت نرم‌افزاری، احتمال پاک شدن وضعیت قبلی و برطرف شدن مشکل بیشتر است. در مقابل، خاموش کردن با Fast Startup ممکن است همان وضعیت هسته و درایورها را دوباره بارگذاری کند.
همین موضوع درباره برخی آپدیت‌های ویندوز نیز صدق می‌کند. بعضی به‌روزرسانی‌ها برای تکمیل نصب به ری‌استارت کامل نیاز دارند، زیرا ویندوز باید فایل‌های سیستمی یا درایورهایی را جایگزین کند که در حال استفاده هستند. گزینه Update and shut down نیز در صورت فعال بودن Fast Startup لزوماً یک آپدیت منتظر ری‌استارت را کامل نمی‌کند.
غیرفعال کردن Fast Startup یا انجام خاموشی کامل
Fast Startup در زمانی معرفی شد که بسیاری از رایانه‌ها از هارددیسک مکانیکی استفاده می‌کردند و کاهش چند ثانیه‌ای زمان بوت اهمیت زیادی داشت. امروزه با رایج شدن درایوهای اس‌اس‌دی (SSD) و ان‌وی‌ام‌ای (NVMe)، سرعت بوت ویندوز به‌طور کلی بهبود یافته و تأثیر این قابلیت کمتر شده است.
برای غیرفعال کردن Fast Startup می‌توانید از مسیر Control Panel سپس Hardware and Sound و گزینه Change what the power buttons do در بخش Power Options استفاده کنید. همچنین دستور powercfg -h off این قابلیت را همراه با هایبرنیشن غیرفعال می‌کند.
اگر فقط به یک خاموشی کامل نیاز دارید، نیازی به غیرفعال کردن دائمی Fast Startup نیست. می‌توانید هنگام انتخاب گزینه Shut down کلید Shift را نگه دارید یا دستور shutdown /s /t 0 را اجرا کنید تا برای همان بار، Fast Startup دور زده شود. به این ترتیب، در شرایط عادی از بوت سریع‌تر بهره می‌برید و در صورت نیاز، خاموشی کامل انجام می‌دهید.
جمع‌بندی
تفاوت خاموش کردن و ری‌استارت ویندوز تنها یک جزئیات ظاهری نیست؛ Fast Startup باعث می‌شود خاموش کردن، بخشی از وضعیت هسته و درایورها را حفظ کند. بنابراین وقتی ویندوز برای تکمیل آپدیت یا رفع خطاهای نرم‌افزاری درخواست ری‌استارت می‌کند، انجام همین کار معمولاً انتخاب دقیق‌تری نسبت به خاموش و روشن کردن ساده است.